VOB'da İşlem Gören Sözleşmeler ve Piyasanın İşleyişi

[stockbroker]

VOB’da ne alınıp satılır?
VOB’da “vadeli işlem sözleşmeleri” alınıp satılmaktadır. Bununla birlikte, opsiyon sözleşmelerinin de işlem görmesi için çalışmalar sürdürülmektedir.

Herhangi bir türev aracın borsada kote edilebilmesi, Sermaye Piyasası Kurulu’nun iznini de içeren uzun bir hazırlık süresini gerektirir. Bir türev aracın borsaya kote edilebilmesi için, bir çok koşulun yanında, dayanak varlığının aktif bir spot piyasasının da olması gereklidir.

VOB’da hangi sözleşmeler işlem görmektedir?

[stockbroker]

VOB’da işlemlerin garantisi nasıl sağlanmaktadır?
VOB’da işlemlerin garantisi borsa tarafından belirlenmiş bir takas kurumu (İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş.) tarafından sağlanmaktadır. Takas kurumu, her iki taraftan yeterli teminatı almak ve garanti fonu oluşturmak suretiyle tarafların sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmesini garanti altına alır.

Niçin vadeli işlem sözleşmesi almalı veya satmalıyım?
Vadeli işlem sözleşmeleri üç temel amaç için kullanılabilir:

Korunma
İhracat yapan bir şirketin 3 ay sonra döviz geliri elde edeceğini varsayalım. Şirketin kar veya zararı 3 ay sonraki döviz kuruna bağlı hale gelmiştir. Şirket, kur artarsa kar edecek, düşerse zarar edecektir. Şirket 3 ay sonraki döviz kuru seviyesinden bağımsız olarak, şu an itibariyle 3 ay sonraki kar veya zararını sabitlemek isteyebilir. Bunu da vadeli işlem sözleşmelerini kullanarak kolayca sağlar. Aynı şekilde bu durum karşı taraf olan ithalatçı için de söz konusudur. 3 ay sonra satın alacağı döviz için ödeyeceği Türk Lirası tutarını şimdiden belirlemek isteyebilir. Aynı şekilde pamuk üreticisi olduğumuzu varsayarsak hasat zamanına kadar pamuk fiyatlarındaki azalıştan endişe duyarız. Bu endişeden kurtulmak istiyorsak VOB’da sözleşme satarak kendimizi koruma altına alabiliriz. Bu sayede ürünümüzü belirlediğimiz (sözleşme sattığımız) fiyattan satmış olup pamuk fiyatlarındaki iniş çıkışlardan etkilenmemiş oluruz.

Yatırım
Türev araçlar etkin bir yatırım alternatifi sunmaktadır.
Türev araçlarda fiyatların hem düşmesi hem de yükselmesi Türev araçlar geleneksel yatırım araçlarından daha az ilk yatırım gerektirmektedir. Az bir teminat yatırarak, ilgili aracın tüm getirisi (veya zararı) elde edilmektedir.

Türev araçlarda fiyatların hem düşmesi hem de yükselmesi beklentisiyle yatırım yapılabilir.

Türev araçlarda fiyatların hem düşmesi hem de yükselmesi Türev araçlarda riskin istenilen düzeye getirilme imkanı yüksektir. Örneğin riski düşürmek için aynı anda sözleşmenin kısa vadelisi alınıp uzun vadelisi satılabilir.

Türev araçlarda fiyatların hem düşmesi hem de yükselmesi Bu piyasalarda emtia da bir yatırım aracı haline gelmiştir ve yatırım seçeneklerimiz artmıştır.

Arbitraj
Alım satıma konu herhangi bir ekonomik varlığın, aynı anda farklı piyasalardaki fiyat farklılığından kar sağlamak üzere, alınıp satılmasıyla gerçekleştirilen işlemlere arbitraj işlemleri denir. Arbitraj kazancı elde edilmesi için ekonomik varlığın eş anlı olarak birden fazla piyasada alınıp satılması (veya satılıp alınması) gereklidir. Arbitraj amaçlı işlemlerde hiç bir risk üstlenmeden aynı andaki fiyat farklılıklarından kar elde edilmektedir. Risksiz oluşu, arbitrajı spekülasyondan (yatırımdan) ayıran en önemli özelliktir. Bununla beraber, etkin piyasalarda arbitraj işlemi yapmak hemen hemen imkansızdır. Çünkü bu tür piyasalarda oluşacak fiyat farklılıkları, bunu fark eden yatırımcıların yaptıkları işlemlerle çok kısa sürelerde ortadan kaldırılır.

[stockbroker]

VOB’da kimler işlem yapabilir?
İşlemler borsa üyesi aracı kurum banka ve vadeli işlem aracılık şirketleri vasıtasıyla yapılmaktadır. Yatırımcıların VOB’da doğrudan işlem yapabilmesi mümkün değildir. Üyelerimiz, web sitemizin üyelik bölümünde duyurulmaktadır.

VOB’da işlemler nasıl yapılır?
VOB’a üye olmuş bir aracı kurum veya bankada hesap açtırmanız gerekir. Borsamız emirlerin eşleştirilmesinde ve emirlerin iletilmesinde elektronik bir sistem kullanmaktadır. Emirler borsaya üyeler tarafından iletilir. Üyelerin kendi ofislerinde emirlerin iletilmesinde kullanılacak Borsamızın bilgisayarlarına bağlı bilgisayarları bulunmaktadır. Yatırımcılar emirlerini aynı zamanda Üyelerimizin web siteleri veya veri yayın ekranları üzerinden de Borsamıza iletilebilmektedir.

Risk taahhütnamesi imzalamanız gerekir. Vadeli işlemler piyasasında bir borsa üyesi aracılığıyla işlem yapmak isteyen tüm gerçek ve tüzel kişiler, Borsa tarafından hazırlanan ve bu piyasanın özelliklerini anlatan kılavuzu okuduklarına ve anladıklarına dair "Risk Taahhütnamesi"ni imzalamak zorundadırlar.

Alım-satım kararı vermelisiniz.Bir başka deyişle öncelikle piyasadaki gelişmeleri değerlendirerek alım veya satım yönünde bir karar almanız gerekmektedir. Kararınızı verirken Borsamıza üye bir aracı kurum veya bankada çalışan yatırım uzmanlarına danışabilirsiniz.

İşlem teminatı yatırmalısınız. Verdiğiniz alım-satım emrinin gerçekleşmesi için Borsanın belirlediği miktarda teminatı hesabınızda bulunduruyor olmanız gerekmektedir.

Emrinizi aracı kuruluş vasıtasıyla Borsaya iletmelisiniz.

Verdiğiniz emir eksiksiz olmalıdır. Bunun için de;

Emrinizin alım yönlü mü yoksa satım yönlü mü olduğunu,

Kaç adet sözleşme aldığınızı/sattığınızı,

Aldığınız/sattığınız sözleşmeyi (örn. Aralık 2006 vadeli VOB-TLDolar sözleşmesi veya Şubat 2007 vadeli VOB-İMKB 30 sözleşmesi),
(Not: İşlem yapacağınız sözleşmeyi belirtirken aracı kuruluşa sözleşmenin iki özelliğini belirtirsiniz: Sözleşmenin dayanak varlığını ve sözleşmenin vadesini)

Sözleşmeyi almak veya satmak istediğiniz fiyatı,

Emir türünü, yöntemini ve süresini belirtmeniz gereklidir.

[stockbroker]

VOB Üyelerinin size sunacağı hizmetler nelerdir?
Üyeler, yatırımcıların risk-getiri tercihlerini belirleyerek, türev araçların muhtemel riskleri konusunda onları bilgilendirir ve SPK tarafından belirlenen “türev araçlar risk bildirim formu”nu müşterilerine iletirler,

Müşterilerden gereken teminatı alırlar,

Müşterileri vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri hakkında bilgilendirirler,

Emirleri borsaya iletirler,

Müşterilerin ihtiyaç duyduğu diğer hizmetleri verirler.

VOB nerede faaliyet göstermektedir?
VOB’un idari merkezi İzmir’dedir. Bununla birlikte aracı kurum temsilcileri müşterilerinin emirlerini VOB’a ofislerindeki bilgisayarlar yoluyla iletmektedirler. Bu yüzden idari merkezin İzmir’de olmasına karşın Türkiye’nin hatta dünyanın herhangi bir yerindeki bir yatırımcı VOB’da işlem yapabilir.

VOB’da işlemler hangi saatler arasında yapılabilir?
İşlemler 09:15-17:35 arasında tek bir seansta gerçekleşir.

[stockbroker]

Emir yöntemleri nelerdir?
Aracı kuruma emrinizi iletirken aşağıdaki üç fiyat belirleme yönteminden birini seçmeniz gereklidir:

Limit (LMT)
Belirlenen limit fiyat seviyesine kadar işlem gerçekleştirmek için kullanılan emir yöntemidir. Bu yöntem kullanıldığında fiyat girilmesi zorunludur.

Piyasa (PYS)
Emrin girildiği anda ilgili sözleşmede piyasada bulunan en iyi fiyatlı emirden başlayarak emrin karşılanması amacıyla kullanılan emir yöntemidir. Piyasa yöntemi seçildiğinde ekranda oluşan “En İyi Fiyat” seçeneğinin işaretlenmesi durumunda ise emir sadece piyasada o anda bekleyen en iyi fiyat seviyesindeki emirlerle eşleşir.

Kapanış Fiyatından (KAP)
Gün sonunda hesaplanan uzlaşma fiyatı üzerinden işlem gerçekleştirmek amacıyla kullanılan emir yöntemidir. Uzlaşma fiyatı hesaplandıktan sonra “kapanış fiyatından” emirler karşı tarafta bekleyen “kapanış fiyatından” emirlerle eşleşir. Alış ve satış tarafında bekleyen “kapanış fiyatından” emirler eşleştikten sonra kalan “kapanış fiyatından” emirler uzlaşma fiyatını karşılayan normal seans emirleri ile eşleşir. Kapanış Fiyatından emirler sadece “kalanı pasife yaz” emir türü ve “seans” emir süresi kullanılarak sisteme gönderilebilir.

[stockbroker]

Emir türleri nelerdir?
Aracı kuruma emrinizi iletirken aşağıdaki 4 emir türünden birini seçmeniz gereklidir:

Kalanı Pasife Yaz
Emrin girildiği anda tamamının gerçekleşmesi esas olmakla birlikte, tamamının gerçekleşmemesi durumunda kalan miktarın maksimum emir miktarına kadarlık kısmının, emrin yöntemine göre limit fiyatından ya da gerçekleştiği son fiyat üzerinden pasife limit emir olarak yazılması için kullanılan emir türüdür.

Gerçekleşmezse İptal Et
Girildiği anda, pasifte karşı tarafta bekleyen emirlerin durumuna göre emrin tamamının gerçekleşmesi, aksi takdirde tamamının iptal edilmesi için kullanılan emir türüdür.

Kalanı İptal Et
Girildiği anda, pasifte karşı tarafta bekleyen emirlerin durumuna göre emrin tamamının gerçekleşmesi, aksi takdirde gerçekleşmeyen kısmının iptal edilmesi için kullanılan emir türüdür.

Şarta Bağlı
Bu emir türü, emri giren tarafından ilgili sözleşme için belirlenen fiyattan (aktivasyon fiyatı) ya da alış emirleri için daha yüksek ve satış emirleri için daha düşük fiyatlardan Borsada işlem olması durumunda, emrin sistemde aktif hale gelmesi amacıyla kullanılır.

Şarta bağlı emir türünün kullanılması durumunda, emrin fiyat giriş yönteminin yanı sıra aktivasyon fiyatının belirtilmesi de zorunludur.

[stockbroker]

Emir süreleri nelerdir?
Emir girişinde emrin sistemde geçerli olacağı süreye ilişkin aşağıda yer alan dört seçenekten bir tanesinin seçilmesi gerekmektedir:

Seans Emri
Emir sadece girildiği seansta geçerlidir. Seans sonuna kadar eşleşemezse sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir.

Günlük Emir
Emir girildiği günde geçerlidir. Gün sonuna kadar eşleşemezse sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir.

Mevcut durumda, VOB’da “Seans Emri” ve “Günlük Emir” aynı işleve sahiptir.

İptale Kadar Geçerli Emir
Emir girildiği seanstan itibaren iptal edilene kadar geçerlidir. Bu emir süresi seçildiğinde, emrin iptal edilmediği ve eşleşmediği durumda, emir sözleşmenin vade sonuna kadar geçerli olur ve vade sonunda sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir.

Tarihli Emir
Emir, sisteme girilen tarihe kadar geçerlidir. Belirtilen tarihe kadar eşleşmezse ya da iptal edilmezse, bu tarihte gün sonunda sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir. Sistemde, sözleşmenin vade sonundan daha ileri bir tarih girilmesine izin verilmez.

Günlük akış içerisinde sadece bir seans olduğu için “seans” ve “gün” emirleri aynı süreye işaret etmektedir. Her iki süre için de günlük fiyat hareket limitleri geçerlidir.

“İptale kadar geçerli” ve “tarihli” sürelerinin seçilmesi durumunda, günlük fiyat hareket limitlerinin dışında emir girilebilir.

[stockbroker]

Vadeli işlem sözleşmesinde Uzun (Long) ve Kısa (Short) ne demektir?
Her vadeli işlem sözleşmesinde uzun ve kısa olmak üzere iki taraf vardır. Vadeli işlem sözleşmesinde uzun taraf dayanak malı teslim alma yükümlülüğüne sahip olan, kısa taraf ise bunu teslim etmekle yükümlü olan taraftır. Uzun pozisyon almış olan bir yatırımcı fiyatların artması halinde kar elde ederken, kısa pozisyon almış olan bir yatırımcı fiyatların düşmesi sonucunda karlı duruma geçecektir.

Ters işlem (pozisyon kapama) ne demektir?
Ters işlem, sahip olunan pozisyona aksi yönde işlem yapmaktır. Örneğin bir sözleşmede on adet uzun pozisyonunuz varsa, aynı sözleşmenin aynı vadesinde 10 adet ya da daha az sözleşme satarsanız yaptığınız satım işlemi “ters işlem” veya “pozisyon kapatma işlemi”dir. Kısaca ters işlem, alım karşısında satım, satım karşısında alım yönünde işlem yapılmasıdır.

Sözleşme alıp satmak ne anlama gelmektedir?
Vadeli işlem sözleşmesi aldığınızda sözleşmeye dayanak teşkil eden malı (dayanak varlık) gelecekte alma yönünde bir anlaşma yapmış olursunuz. Daha sonra dayanak varlığın fiyatı arttığında kar, düştüğünde zarar edersiniz.

Vadeli işlem sözleşmesi sattığınızda ise sözleşmeye dayanak varlığı gelecekte satma yönünde bir anlaşma yapmış olursunuz. Daha sonra dayanak varlığın fiyatı düştüğünde kar, arttığında zarar edersiniz.

[stockbroker]

Açık pozisyon ne demektir?
Açık pozisyon sayısı, piyasadaki uzun veya kısa pozisyon sayısının ayrı ayrı toplamlarına eşittir (toplam uzun pozisyon sayısı veya toplam kısa pozisyon sayısı). Vadeli işlem sözleşmesinde uzun veya kısa pozisyon tutan yatırımcı, açık pozisyondadır.

Fiyat nedir? VOB’daki fiyat çeşitleri nelerdir?
Fiyat, genel anlamıyla herhangi bir mali araç, mal veya hizmetin üreticisinin veya sahibinin satmaya, alıcısının da ödemeye razı olduğu değeri ifade eder. Basit anlamı ile fiyat, bir ürünü bir tarafın satmayı, diğer tarafın da almaya razı olduğu seviyedir. Satıcının sahip olduğu ürünü satarak elde edeceği ekonomik fayda ile alıcının ilgili ürünü satın alarak elde edeceği ekonomik fayda arasında bir denge vardır. Bu dengeyi sağlayan araç ise fiyattır.

Fiyat Çeşitleri:

Alış fiyatı: Herhangi bir ürünün alınması için alıcının teklif etmiş olduğu fiyattır.

Satış fiyatı: Herhangi bir ürünün satılması için satıcısının teklif etmiş olduğu fiyattır.

Ortalama fiyat: Alım satıma konu olan ürünün, bir seans içerisinde gerçekleşen işlemlerde oluşan fiyatlarının aritmetik ortalamasıdır.

Ağırlıklı ortalama fiyat: Alım satıma konu ürünün, bir seans içerisinde gerçekleşen işlemlere ilişkin fiyatlarının, ilgili fiyatlardan gerçekleşen işlem hacimleri ile ağırlıklandırılarak hesaplanan ortalamasıdır.

Cari fiyat: Alım satıma konu ürünün içinde bulunulan anda gerçekleşen işlem fiyatıdır.

Kapanış fiyatı: Alım satıma konu ürünün seans sonunda gerçekleşen son işlem fiyatıdır.

En düşük fiyat: Alım satıma konu ürünün seans süresi içerisinde en düşük fiyatla gerçekleşen işlem fiyatıdır.

En yüksek fiyat: Alım satıma konu ürünün seans süresi içerisinde en yüksek fiyatla gerçekleşen işlem fiyatıdır.

Uzlaşma fiyatı: Vadeli işlem borsalarında alım satıma konu sözleşmelerde gün sonunda teminatların güncellenmesi ve geçici kar zararların hesaplanmasında baz alınan değerleme fiyatıdır. Bu fiyat kapanış fiyatından farklı olabilir.

Son işlem günü (son) uzlaşma fiyatı: Vadeli işlem borsalarında işlem gören sözleşmelerde işlemlerin yapılabildiği son işlem günü sonunda tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesinde baz alınacak uzlaşma fiyatıdır.

Spot fiyat: Spot işlemlerde o an için geçerli piyasa fiyatıdır.

Vadeli fiyat: Alım satıma konu ürünün fiyatının bugünden tespit edilerek teslim ve tesellümün gelecekte yapılacağı sözleşmelerde (vadeli işlemlerde) belirlenen fiyattır. Vadeli fiyat taşıma maliyetini de içerir.

Kullanım fiyatı : Bir ürünü belli bir vadede veya belli bir vadeye kadar alma veya satma hakkı veren opsiyon sözleşmelerinde vadede alım veya satımda uygulanacak fiyattır.

[stockbroker]

VOB’da oluşan fiyatlar nasıl takip edilir?
Borsamızda işlem gören sözleşmelere ilişkin fiyatları ve derinlik bilgilerini anlık olarak, veri yayın firmalarından (Reuters, Foreks, Plato, IBS, Matriks, Bloomberg) izleyebilirsiniz. Bunun yanında 15 dakikalık gecikmeli veriler borsamızın web sitesinden (www.vob.org.tr) izlenebilmektedir.

Gün sonunda Borsamız tarafından yayımlanan fiyat bilgilerinin bir örneğine aşağıda yer verilmiştir:



Tabloda;

Birinci sütunda işlem gören sözleşmelerin kodları,

İkinci sütunda vade ayları,

Üçüncü sütunda o gün sonundaki uzlaşma fiyatı,

Dördüncü sütunda bir önceki güne ait uzlaşma fiyatı,

Beşinci sütunda bir önceki güne göre yüzdesel fiyat değişimleri,

Altıncı sütunda bir önceki güne göre maktu fiyat değişimleri,

Yedinci sütunda sözleşmelerin gün içi işlem gördüğü en yüksek fiyatlar,

Sekizinci sütunda sözleşmelerin gün içi işlem gördüğü en düşük fiyatlar,

Dokuzuncu sütunda ilgili sözleşmede o gün içinde gerçekleşen işlemlerin fiyatının miktar ağırlıklı ortalaması,

Onuncu sütunda o gün içinde ilgili sözleşmede alınıp satılmış toplam sözleşme adedi (uzun veya kısa tek taraflı olarak),

On birinci sütunda sözleşmede o gün gerçekleşen işlemlerin toplam parasal değeri,

On ikinci sütunda sözleşmede gün sonundaki açık pozisyon sayısı ve

Son sütunda o gün sonundaki açık pozisyon sayısının bir önceki gün sonuna kıyasla değişimi gösterilmektedir.

Her bir satır bir sözleşmeyi temsil etmektedir. Birinci satırda VOB-İMKB 100 sözleşmesinin Temmuz 2008 vadesi, ikinci satırda Ağustos 2008 vadesi, üçüncü satırda ise VOB-İMKB 30 sözleşmesinin Ağustos 2008 vadesi gösterilmektedir. Fiyatlar incelendiğinde her bir vade için fiyatların farklı olduğu, fiyatların gün içinde dalgalandığı görülmektedir.

[stockbroker]

İşlem hacmi ile açık pozisyon sayısı (open interest) arasındaki fark nedir?
Gerçekleştirilen her yeni işlem, işlem hacminde artışa neden olur. Belirli bir zaman içerisinde gerçekleştirilen işlemlerin toplamı işlem hacmini verir. Açık pozisyon sayısı ise belirli bir anda piyasada kaç tane uzun ya da kısa pozisyon olduğunu gösterir. İşlem hacminin ve açık pozisyon sayısının 0 olduğunu ve piyasada sadece 2 yatırımcı (yatırımcı A ve yatırımcı B) olduğunu var sayalım: Eğer yatırımcı A, yatırımcı B’ye bir sözleşme satarsa, bir işlem gerçekleşir ve işlem hacmi 1 olur. Aynı zamanda yatırımcı A ve yatırımcı B’nin her birinin açılmış bir pozisyonu olduğu için açık pozisyon sayısı da 1 olur. Eğer yatırımcı B bu açık sözleşmeyi yatırımcı A’ya geri satarsa işlem hacmi 2’ye çıkarken her iki tarafın da açık pozisyonu kalmadığından açık pozisyon sayısı 0’a düşer.

Borsada bir pozisyon aldığımda vade sonuna kadar beklemek zorunda mıyım?
VOB’da sözleşme alınması/satılması durumunda, sözleşmenin vadesine kadar beklenmesi zorunlu değildir. Vadeye kadar olan sürede, Borsada aynı vadede ve sayıda sözleşme satmak/almak suretiyle (ters işlem) pozisyon kapatılabilir. Yeni pozisyonlar sürekli ve yeniden açılıp kapatılabilir. Ancak vade sonuna kadar beklenirse Borsa açık kalan pozisyonu kendiliğinden kapatır (vade sonu uzlaşma fiyatı üzerinden).

[stockbroker]

Takas kurumunun işlevi nedir?
Takas kurumu alıcı karşısında satıcı, satıcı karşısında alıcı konumuna geçer. Her iki taraftan da teminat alır. Zarar eden taraf uzun tarafsa, takas kurumu zarar tutarını uzun tarafın teminat hesabından kısa tarafın teminat hesabına aktarır. Zarar eden taraf kısa tarafsa, takas kurumu zarar tutarını kısa tarafın teminat hesabından uzun tarafın teminat hesabına aktarır. Takas Kurumunun sorumluluğu kendisine yatırılmış olan teminatlar ve garanti fonundaki tutar ile sınırlıdır.

VOB işlemlerinde takas kurumu kimdir?
VOB’daki işlemlerinizin takasını İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank) gerçekleştirmektedir.

Vadeli işlemlerin takası ne zaman gerçekleşir?
Vadeli işlemlerin takası saat 17:45’te başlar ve ertesi gün T+1 günü (ertesi gün) 14:30’a kadar devam eder.

Kar ve zararlar ne sıklıkta hesaplanmaktadır?
Vadeli işlem borsalarında kar ve zararlar uzlaşma fiyatına göre günlük olarak hesaplanmaktadır. Kar veya zarar tutarı teminat hesaplarına günlük olarak yansıtılır.

Piyasaya göre ayarlama (Mark-to-Market) ne demektir?
Vadeli işlem borsasında yatırımcıların kar veya zararları her gün sonunda hesaplanır. Açık pozisyon sahiplerinin gün sonu kar/zarar hesaplamaları şu şekilde yapılır:

İlk işlem günü sonunda: İşlem yaptıkları fiyat ile uzlaşma fiyatı arasındaki fark esas alınır.

Takip eden günlerde: Bir önceki günün uzlaşma fiyatı ile hesaplama yapılan günkü uzlaşma fiyatı arasındaki fark esas alınır.

Her gün sonunda bu şekilde hesaplanan kar veya zarar gün sonunda yatırımcıların hesaplarına yansıtılır. Bu işleme “Piyasaya Göre Ayarlama” (Mark-to-Market) denir.

[stockbroker]

VOB’da vergi düzenlemesi nasıldır?

Yerli bireysel ve kurumsal yatırımcılar için

3 Subat 2009 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile Gelir Vergisi Kanunu’nun Geçici 67’nci maddesi tam mükellef gerçek kisi ve kurumlar (yurt içinde yerlesik gerçek ve tüzel kisiler) tarafından hisse senedi ve hisse senedi endekslerine dayalı olarak yapılan vadeli islem ve opsiyon sözlesmelerinden elde edilen kazançlar için stopaj oranı % 0 olarak belirlenmistir.

3 Subat 2009 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı VOB bünyesinde islem gören diger vadeli islem sözlesmelerini kapsamamaktadır. Dolayısıyla 1 Ocak 2009 öncesinde tam mükelleflerce VOB’da islem gören döviz, faiz ve emtia vadeli islem sözlesmeleri için uygulanan %0 oranındaki stopaj uygulamasına son verilmis ve bu sözlesmelerden elde edilen kazançlar 1 Ocak 2009 tarihinden itibaren %10 nispetinde stopaja tabi tutulmus durumdadır.
Yabancı yatırımcılar için

Gelir Vergisi Kanunu Geçici Madde 67/14 uyarınca, VOB’da yapılan işlemlerden dar mükellef yatırımcılar tarafından elde edilen kazançlar için %0 tevkifat uygulanmaktadır.

[stockbroker]

Türev araçların muhasebesi nasıl yapılacaktır?
Sermaye Piyasası Kurulunun(Kurul) Seri:XI No:19 nolu: “Vadeli İşlem ve Opsiyon Sözleşmelerinin Muhasebesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”i Menkul kıymetlerini halka arzetmiş veya arzetmiş sayılan anonim ortaklıklar, aracı kuruluşlar ve Kanunun 32 nci maddesinde belirtilen diğer sermaye piyasası kurumları tarafından alımı ve satımı gerçekleştirilen vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin değerlemesine ve muhasebeleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.

Kurulun Seri: XI No:11 nolu “Aracı kuruluşların türev araçların alım satımına aracılık faaliyetlerinde düzenleyecekleri belgeler ve kayıt düzeni hakkında tebliğ”i ise aracı kuruluşların türev araçlara ilişkin işlemlerini defter ve kayıtlarında izlemesine ve ilgili belgeleri düzenlemesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir.

[stockbroker]

Vadeli işlem sözleşmelerine bir örnek verebilir misiniz?
Örnek bir vadeli işlem sözleşmesi aşağıda gösterilmiştir. Bu sözleşme VOB’da işlem görmekte olan VOB-TLDolar sözleşmesidir. Tabloda gösterilenler sözleşmenin Temmuz 2008 itibarıyla özellikleridir.