VOB'da İşlem Gören Sözleşmeler ve Piyasanın İşleyişi

[stockbroker]

Vadeli işlem sözleşmelerinin detayları nelerdir?

Sözleşme Büyüklüğü
Her bir sözleşmedeki alım satıma konu miktarın tanımlanmasıdır (Örneğin VOB-Egepamuk sözleşmesinde 1 ton, VOB-TLDolar sözleşmesinde 1.000 ABD Doları).

Baz Kalite
Pamuk, buğday ve benzeri farklı kalite ve çeşitleri olan ürünlerde alım satıma konu olan kalite ve özelliklerin tanımlanmasını ifade eder. (Örneğin VOB- Egepamuk sözleşmesinde “Anadolu Kırmızı Sert Baz Kalite”)

Vade Ayları
Standart olarak ilgili sözleşmede hangi vade aylarının işlemlere konu olduğunun tanımlanmasıdır.
Kotasyon Şekli

Piyasada ilgili sözleşmede fiyatlamanın ne şekilde yapıldığını ifade eder (TL/Kg, TL/ABD Doları gibi).

İşlem Saatleri
İlgili sözleşmede işlemlerin yapılabildiği zamanın başlangıç ve bitiş saatinin tanımlanmasıdır.

Başlangıç Teminatı
Her bir sözleşmede işlem yapmak için takas kurumuna yatırılması zorunlu miktar veya oranı ifade eder (Örneğin VOB-TLDolar sözleşmesinde 160 TL).

Sürdürme Seviyesi
Başlangıç teminatının zarar sonucu azalabileceği asgari seviyeyi ifade eder (Başlangıç teminatının 0,75’i gibi). Gün sonunda yapılan piyasaya göre ayarlama sonucu teminat hesabı bakiyesi sürdürme seviyesine ya da altına düşmüşse yatırımcıdan teminat hesabı bakiyesini başlangıç teminatı seviyesine yükseltmesi istenir (“Teminat Tamamlama Çağrısı”).

Günlük Fiyat Hareket Sınırı
Seans boyunca fiyatların bir önceki günün uzlaşma fiyatına göre hareket edebileceği aralığın alt veya üst sınırıdır (+ %10 gibi).

Pozisyon Limiti
Bir hesabın belli bir sözleşmede sahip olabileceği en yüksek açık pozisyon sayısını ifade eder.

Uzlaşma Fiyatı
Her işlem gününün sonunda, önceden belirlenen yöntem çerçevesinde hesaplanan, teminatların güncelleştirilmesi ve kar/zararların hesaplanmasında kullanılan fiyattır.

Son İşlem Günü
Bir sözleşmede işlem yapılabilen son gündür. Bu gün sonunda açık kalan pozisyonlar önceden tanımlanmış olan teslimat yöntemi ile Borsa tarafından kapatılır.

Teslim Edilebilir Dereceler
Özellikle fiziki teslimat yöntemiyle sonlandırılan tarımsal ürünlere dayalı sözleşmelerde dayanak varlığın baz kalitenin dışında teslimata kabul edilebilecek kalite ve dereceleridir.

Yukarıdaki tüm hususlar taraflar açısından hiçbir ihtilafa düşülmeyecek şekilde detaylı ve piyasa şartlarına uygun olarak tanımlanır. Böylelikle herhangi bir sözleşmede işlem yapan piyasa katılımcıları almış olduğu pozisyon ile ilgili olarak üstlenmiş olduğu yükümlülükleri ve hakları net olarak bileceklerdir.

[stockbroker]

VOB’da işlem gören vadeli işlem sözleşmelerinin özellikleri nedir?
VOB’da işlem gören sözleşmelerin özelliklerine web sitemizdeki (www.vob.org.tr) “Ürünler” kısmından ulaşabilirsiniz.

Dayanak varlık ne demektir?
Türev araçların tümü, bir dayanak varlığın (underlying asset) üzerine düzenlenir. Örneğin pamuk vadeli işlem sözleşmesinde dayanak varlık pamuktur. Dayanak varlığın bir fiziki kıymet olması zorunlu değildir. Hisse senedi endeksi gibi değişik göstergeler de dayanak varlık olarak seçilebilir.

Vadeli işlem sözleşmelerinin dayanak varlıkları neler olabilir?

Tarımsal Ürünler
Arpa, soya fasulyesi, sığır, mısır, pamuk, süt ürünleri, keten, yulaf, portakal, domuz eti, patates, kümes hayvanları, kolza, pirinç, ayçiçeği, buğday, yün, ...

Para Birimleri
TL/USD, TL/Euro, EUR/USD, EUR/GBP, EUR/JPY....

Enerji
Ham petrol, elektrik, doğal gaz, gazolin, kalorifer yakıtı, gaz yağı, propan, ...

Faiz Oranları
Hazine bonoları, devlet tahvilleri, gecelik faiz oranları, ...

Metaller
Değersiz metaller: Alüminyum, bakır, kurşun, nikel, kalay, çinko, ...
Değerli metaller: Altın, paladyum, platin, gümüş, ...

Hisse Senetleri ve Hisse Senedi Endeksleri
Spot borsalarda işlem gören hisse senetleri ve hisse senedi endeksleri.

Diğer
Kahve, şeker, nakliye ücreti, hava durumu, hava kirliliği, kauçuk, deniz ürünleri, ipek, kereste, ...

[stockbroker]

Her varlık üzerine sözleşme dizayn edilebilir mi?
Herhangi bir ürün üzerine vadeli işlem sözleşmesi dizayn edilebilmesi için ilgili ürünün arz ve talebinin sürekli olması gerekir. Üzerine vadeli işlem sözleşmesi yazılacak ürünün belli bir büyüklüğün üzerinde ekonomik değeri ve spot piyasada işlem hacminin olması gerekir. Dayanak varlığın fiyatının serbestçe belirleniyor olması ve fiyat hareketlerinin değişken olması önemlidir. İlgili dayanak varlık için piyasa katılımcıları tarafından korunma amaçlı bir talebin varlığı önemlidir. Herhangi bir dayanak varlık üzerine vadeli işlem sözleşmesi dizayn edilmesi sonucunda bir ekonomik yarar sağlanmalıdır. Dizayn edilecek sözleşmede yatırımcı haklarının korunmasına yönelik tedbirlerin alınması zorunludur.

Sözleşmelerde vade ayları nasıl belirlenmektedir?
Tarımsal ürünlere dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde vadeler ekim, hasat dönemleri ile üretim ve tüketimi etkileyecek tüm dönemler dikkate alınarak belirlenir. Çünkü piyasada, bu tarımsal ürünle uğraşan kesimin korunmaya ihtiyaç duyduğu ayları vade ayı olarak alan sözleşmelerin bulunuyor olması istenir. Ekonomik ve finansal göstergelere dayalı sözleşmelerde ise vade ayları genellikle periyodik bir düzen esas alınarak belirlenir. Genellikle Ocak döngüsü, Şubat döngüsü yada Mart döngüsü gibi çeşitli döngüler çerçevesinde üç ayda bir olacak şekilde veya yılın her ayı veya en yakın üç ay veya farklı kurallara göre tespit edilir.

[stockbroker]

Uzlaşma şekli nedir?
Sözleşmenin vadesinde açık pozisyon sahibi olan tarafların yükümlülüklerini nasıl yerine getirecekleri sözleşmenin uzlaşma şekline bağlıdır. İki tür uzlaşma şekli vardır: Fiziki teslimat ve nakdi mutabakat. Fiziki teslimat yönteminde vade sonunda alım satıma konu ürünün anlaşılan fiyatla teslim edilmesi veya teslim alınması söz konusudur. Nakdi mutabakat yönteminde ise sözleşmede alınmış olan pozisyon Borsa tarafından vade sonu uzlaşma fiyatı üzerinden ters işlemle kapatılır. Aradaki fark kar veya zarar olarak yatırımcının hesabına aktarılır.

Mevcut durumda, VOB’da işlem gören sözleşmeler nakdi uzlaşma yöntemiyle sonlandırılmaktadır. Bununla birlikte, yakın gelecekte öncelikle pamuk vadeli işlem sözleşmesinde ve daha sonra diğer sözleşmelerde fiziki teslimat yöntemine geçilecektir.

VOB’da mal alabilir miyim?
VOB’da sözleşmeler nakdi uzlaşma yöntemiyle sonlandırılmaktadır. Yani VOB malların fiziki olarak alınıp satılmasını sağlayan bir ortam sunmamaktadır. Yatırımcılar sözleşme alıp satarak sözleşmenin dayanak varlığının vadeli alım/satım fiyatını belirlemiş olmaktadırlar. Ancak anlaşılan bu vadeli fiyat üzerinden malın ticareti gerçekleşmez. Bu fiyat ile vade sonu uzlaşma fiyatı kıyaslanarak aradaki fark kar veya zarar olarak yatırımcıların hesaplarına yansıtılır.

[stockbroker]

Başlangıç teminatı nedir?
Başlangıç teminatı, bir sözleşmede pozisyon alınabilmesi için yatırımcının hesabında bulunması gereken asgari tutardır. Borsa ve takas kurumu tarafından belirlenir. Başlangıç teminatı, pozisyon alındığı andan takas işleminin başladığı ana kadar karşılaşılabilecek en yüksek zararı karşılayacak şekilde belirlenir. Nakit veya nakde kolayca çevrilebilir değerler olarak ilgili aracı kuruma yatırılır. Aracı kurum bu teminatları takas kurumuna tevdi eder. Aracı kurumlar müşterilerinden Borsa tarafından belirlenmiş teminat tutarından daha fazlasını talep edebilirler.

Sürdürme teminatı nedir?
İşlem yapıldıktan sonra sözleşme fiyatının değişimi sonucu zarar oluşabilir ve zarar oluşması durumunda teminat bakiyesi düşer. Sürdürme teminatı, teminatın zarar sonucunda düşebileceği en düşük seviyeyi gösterir ve genellikle başlangıç seviyesinin belli bir miktarı (örneğin %75) olarak belirlenir. Teminat hesabı bakiyesi sürdürme teminatı seviyesine veya daha altına düştüğünde, bakiyenin tekrar başlangıç teminatı seviyesine yükseltilmesi istenir.

Teminat tamamlama çağrısı nedir?
Yatırımcı pozisyon aldıktan sonra zarar eder ve hesabındaki teminat miktarı sürdürme teminatı seviyesine veya daha altına düşerse, teminatın tekrar başlangıç teminatı seviyesine yükseltilmesi istenir. Buna “Teminat Tamamlama Çağrısı (Margin Call)” denir.

[stockbroker]

VOB’da teminat kontrolü ne zaman yapılmaktadır?
Emrin gerçekleşme aşamasına kadar, VOB sistemi müşterinin teminatının yeterli olup olmadığına dair herhangi bir teminat kontrolü yapmaz. Eğer girilen emir için yeterli teminat takas merkezinde mevcut değilse, emir gerçekleşme aşamasında iptal edilir. Böyle bir durumda hesabın açılmış olduğu aracı kuruma gerçekleşmemiş olan işlemin değerinin on binde ikisi tutarında ceza kesilir.

Teminatın tümünün nakit yatırılması zorunlu mudur?
Teminatın tümünün nakit olarak yatırılması zorunlu değildir. İşlem için gerekli teminatların kompozisyonu aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

[stockbroker]

VOB’da işlem gören sözleşmeler için başlangıç teminatları ne kadar belirlenmiştir?
VOB’da işlem gören sözleşmeler için belirlenmiş olan başlangıç ve sürdürme teminatı tutarlarına web sitemizdeki (www.vob.org.tr) “Ürünler” bölümündeki herhangi bir ürüne tıkladıktan sonra açılan ekranda solda yer alan “Teminatlar” başlıklı kısımdan ulaşabilirsiniz.

Vade sonu uzlaşma fiyatı nedir? Nasıl belirlenmektedir?
Vade sonu uzlaşma fiyatı hesaplamasındaki en önemli husus, uzlaşma fiyatının, hesaplandığı sözleşmenin dayanak varlığının hesaplama yapılan tarihteki (vade tarihi) spot fiyatını gerçekçi yansıtıyor olmasıdır. Bu sebeple, vade sonu uzlaşma fiyatı her sözleşmenin tipine göre farklı belirlenebilir ve VOB uzlaşma fiyatının nasıl belirleneceğini sözleşme genelgelerinde duyurur.

Günlük uzlaşma fiyatları nasıl belirlenir?
Seans sona ermeden önceki son 10 dakika içerisinde gerçekleştirilen tüm işlemlerin miktarlarına göre ağırlıklı ortalaması günlük uzlaşma fiyatı olarak belirlenir. Eğer son 10 dakika içerisinde 10’dan az işlem yapıldıysa, seans içerisinde geriye dönük olarak bulunan son 10 işlemin ağırlıklı fiyatlarının ortalaması alınır. Seans sonunda yukarıda belirtilen yöntemlere göre günlük uzlaşma fiyatının hesaplanamaması durumunda, aşağıda belirtilen yöntemler tek başına yada birlikte kullanılarak günlük uzlaşma fiyatı tespit edilebilir:

Seans içerisinde gerçekleştirilen tüm işlemlerin ağırlıklı fiyatlarının ortalaması,

Bir önceki günün uzlaşma fiyatı,

Seans sonundaki en iyi alış ve satış kotasyonlarının ortalaması,

Sözleşmenin vadesine kadar olan süre için geçerli olan ve Borsa tarafından belirlenen faiz oranı, dayanak varlığın spot fiyatı veya sözleşmenin diğer vade ayları için geçerli olan günlük uzlaşma fiyatı kullanılarak hesaplanacak “teorik” vadeli fiyatlar.

Kar/zarar hesaplamaları ve gün sonu teminat tamamlama çağrıları dolayısıyla günlük takas işlemleri, gün sonu uzlaşma fiyatları kullanılarak yapılır.

[stockbroker]

Gün içi (geçici) uzlaşma fiyatları nasıl belirlenir?
Sistemde gerçekleşen işlemlerin fiyatlarına uygun olarak olarak gün içi (geçici) uzlaşma fiyatları hesaplanır ve 10’ar dakikalık periyotlarda bu fiyatlar ekranda güncellenir.

Gün içi uzlaşma fiyatının değişimi ile ilgili sistemde “miktar” ve “yüzde” olmak üzere iki parametre bulunmaktadır. Herhangi bir sözleşmenin gün içi uzlaşma fiyatının değişebilmesi için bir önceki geçici uzlaşma fiyatından en az % 0,5 farklı bir fiyat kademesinden işlem gerçekleşmesi ya da bir önceki uzlaşma fiyatından farklı bir fiyat kademesinden kümülatif olarak en az 100 kontratlık işlem gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu kriterlerden herhangi birini sağlayan işlem(ler)in gerçekleştiği fiyat kademesi yeni gün içi uzlaşma fiyatı olarak belirlenir.

Gün içi uzlaşma fiyatları geçici kar veya zararın hesaplanmasıyla “riskli hesaplar”ın belirlenmesinde ya da hesapların riskli hesap durumundan risksiz hesap durumuna geçirilmesinde kullanılır.

Pozisyon limiti nedir?
Pozisyon limiti herhangi bir vadeli işlem sözleşmesinde tek bir hesapta tek yönlü olarak tutulabilecek azami sözleşme sayısını ifade etmektedir. Bu limitler, belirli bir yatırımcının piyasada gerektiğinden fazla ağırlığa sahip olmasının önüne geçilmesi ve piyasanın düzenli bir şekilde çalışmasının sağlanması için konulur. Pozisyon limitlerini Borsa sözleşmeler bazında belirler ve kamuoyuna duyurur.

Pozisyon limitleri neye göre belirlenmektedir?
Pozisyon limitleri spot ve vadeli işlem piyasa derinliği dikkate alınarak herhangi bir müşterinin tek başına fiyatları yapay olarak yönlendiremeyeceği kadar küçük, piyasa katılımcılarının normal işlem yapma isteklerini azami ölçüde karşılayacak kadar büyük olacak şekilde belirlenir. Limitler, piyasanın sağlıklı olarak işleyebilmesi, suni fiyat oluşumlarının engellenmesi ve böylelikle yatırımcıların korunması amacıyla konulmaktadır.

Borsa ayrıca emirlerin büyüklüğüne ilişkin sınırlamalar getirebilir. Emir büyüklüğüne ilişkin sınırlamalar, pozisyon limitlerinden farklıdır.

[stockbroker]

VOB’da işlem gören sözleşmeler için belirlenmiş pozisyon limitleri nasıldır?
VOB’da iki çeşit pozisyon limiti vardır:

Mutlak Pozisyon Limiti

Mutlak pozisyon limiti, bir hesabın ilgili sözleşmenin toplam açık pozisyon miktarından bağımsız olarak alabileceği açık pozisyon sayısını ifade eder.
Oransal Pozisyon Limiti

Oransal pozisyon limiti ise bir hesabın mutlak pozisyon limiti aşıldıktan sonra ilgili sözleşmenin toplam açık pozisyon miktarının belli bir oranı kadar açık pozisyona sahip olabileceğini gösterir.

Mutlak pozisyon sayısına ulaşılmadığı sürece ilgili hesap için oransal pozisyon limiti kontrolü yapılmaz. Mutlak pozisyon sayısına ulaşıldığında oransal pozisyon limiti kontrolü sistem tarafından uygulanır. Pozisyon limitleri üye, hesap ve sözleşme tipi bazında farklılaştırılabilir. Ancak mevcut durumda VOB’da hesap bazında yapılmaktadır.

Pozisyon limitleri hesaplanırken, açık pozisyonların düz pozisyon ya da yayılma pozisyonu olmasına bakılmaksızın tüm açık pozisyonlar dikkate alınır.

Temmuz 2008 itibarıyla VOB’da işlem gören sözleşmelerin pozisyon limitleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.



VOB-TLDolar ve VOB-TLEuro sözleşmelerinde 2005/21 sayılı genelge hükümleri çerçevesinde gerekli şartları taşıyan üyeler için üst paragrafta belirtilen mutlak pozisyon limiti 50.000 adet olarak uygulanır.

[stockbroker]

Pozisyon limitlerinde istisnalar olabilir mi?
Korunma amaçlı olan işlemlerde pozisyon limitleri, spekülasyon amaçlı işlemlere göre daha yüksek belirlenebilir. Bu limitler, sözleşme bazında VOB tarafından belirlenir ve kamuya duyurulur.

Piyasanın sıkıştırılması (market squeeze) ne anlama gelmektedir?
Piyasanın sıkıştırılması fiziki teslimatla sonlandırılan sözleşmelerde hem vadeli hem de spot piyasada uzun pozisyon alınarak yapılmaktadır. Vade ayında teslimat öncesi dönemde, hem spot piyasada sözleşmeye konu mal önemli miktarda satın alınmakta hem de vadeli piyasada alınmış olan uzun pozisyonlar korunmaktadır. Spot piyasadaki yüksek miktarlı alımlar ve malın arzının yetersiz olması nedeniyle fiyatlar spot piyasada suni olarak aşırı yükselmektedir. Uzun pozisyonlu bu yatırımcılar karşısında kısa pozisyon almış olan yatırımcılar pozisyonlarını kapatmakta (malı spot piyasada satın alıp vadeli piyasada teslim etmekte) güçlük çekmektedir. Uzun pozisyonlu yatırımcılar için de fiyatların yapay olarak yükselmesi neticesinde aşırı kar elde etme imkanı doğmaktadır.

Vadeli işlem piyasalarında yasak olan bu tür işlemler karşısında borsalar ve denetleyici kurumlar çeşitli tedbirler almaktadır. Borsalar bu amaçla, bir sözleşmede bir kişinin (hesabın, kurumun, vs.) alabileceği pozisyonlara sınır getirmekte (pozisyon limitleri), büyük miktarlı pozisyon tutan yatırımcıları izlemektedir. Pozisyon limitlerini aşan yatırımcılardan pozisyonlarını kapatmaları talep edilebilmektedir. Bu ve buna benzer tedbirler vadeli işlem borsalarının etkin ve güvenli bir şekilde faaliyet göstermesini önemli ölçüde sağlamaktadır.

[stockbroker]

Vadeli işlem sözleşmelerinde fiyatlandırma nasıl yapılır?
Vadeli işlem piyasalarının işleyişini algılamak için spot fiyatlar ile vadeli fiyatlar arasındaki ilişkinin iyi anlaşılması önemlidir.

Vadeli fiyatların hesaplanmasında iki farklı model kullanılmaktadır. Bunlardan biri “Taşıma Maliyeti Modeli” diğeri ise “Beklentiler Modeli”dir. Arbitraj olanağının doğmaması için vadeli fiyatların bu modellere göre hesaplanacak teorik vadeli fiyatlara eşit olması gerekmektedir.

Taşıma maliyeti modeline göre vadeli fiyatlar alım satıma konu dayanak varlığın spot fiyatı ve bugünden teslimat gününe kadarki taşıma maliyetine bağlıdır.

Beklentiler modelinde ise vadeli fiyatlar alım satıma konu dayanak varlığın spot fiyatının vadeli işlem sözleşmesindeki teslimat gününe kadar ne kadar değişeceğine ilişkin beklentilere bağlıdır.

Baz (basis) nedir?
Vadeli işlem sözleşmesine konu olan ürünün spot piyasa fiyatı ile vadeli işlem fiyatı arasındaki farka “baz” denir.

Yakınsama (convergence) nedir?
Vade sonuna doğru bazın sıfıra yaklaşması ve teslimat gününde sıfır olması beklenir. Buna “yakınsama” denir.

[stockbroker]

Normal ve ters (normal and inverted markets) piyasa nedir?
Vadeli işlem borsalarında piyasalar fiyatların oluşumuna göre normal veya ters piyasa olarak adlandırılır. “Normal piyasa”da spot (peşin) fiyatlar vadeli fiyatlara göre, yakın vadeli fiyatlar da daha uzun vadeli fiyatlara göre daha düşüktür. “Ters piyasa”da ise durum normal piyasanın tam zıttıdır. Ters piyasada spot (peşin) ve yakın vadeli fiyatlar daha uzun vadeli fiyatlara göre daha yüksektir.

[stockbroker]

Baz riski nedir?
Taşıma maliyeti modeline göre spot fiyat ile vadeli fiyat arasında bir fark olmalıdır. Bu farkı belirleyen unsurlar finansman maliyeti, depo kirası, sigorta primi gibi unsurlardır.

Baz, spot fiyat ile vadeli fiyat arasındaki fark olarak tanımlanmaktadır. Baza etki eden unsurların değişmesi sonucu spot fiyat ile vadeli fiyat arasındaki farkın artması veya azalması riskine “baz riski” denmektedir.

Baz hesaplanırken, aksi belirtilmemişse, en yakın vadedeki vadeli fiyat esas alınır.

Vadeli işlem borsalarında sözleşmelerin vadeleri standarttır. Dolayısıyla korunma amacıyla işlem yapanlar, riskleri ile tam uyuşacak bir vade bulamayabilirler. Baz riski böyle durumlarda ortaya çıkmaktadır.

Bu hususu bir örnekle açıklayalım. Bir pamuk üreticisi üreteceği pamuğun gelecekteki satış fiyatının düşme riskine karşı korunma sağlamak istiyor olsun. Ürünün hasat dönemi Ekim ayıdır ve çiftçi ürününü Ekim ayında satacaktır. Ancak borsada vade tarihi Ekim ayı olan herhangi bir pamuk sözleşmesi işlem görmemektedir. Bu yüzden çiftçi vadesi Kasım sonu olan sözleşmeyi korunma amacıyla satar. Çiftçi, ürününü sözleşmenin vadesinde değil de hasat zamanı satmak zorunda kaldığında, vadeli fiyat ile spot fiyat arasındaki ilişki korunmanın etkinliği açısından önem kazanacaktır.

Pamuğun Haziran ayındaki spot fiyatı 1,300 TL/kg ve Kasım ayı vadeli fiyatı da 1,400 TL/kg’dır. Bu durumda baz 10 KR (0,100 TL)/kg’dır. Çiftçi Ekim ayında 10 ton pamuk üretimi beklemektedir. Bu yüzden Kasım vadeli 10 adet pamuk sözleşmesini

[stockbroker]

1,400 TL/kg fiyatı üzerinden satar. Pamuğun hasadının yapıldığı Ekim ayında spot fiyatlar 1,250 TL/kg ve vadeli fiyatlar da 1,300TL/kg olmuştur. Bu durumda “baz” kilogram başına 5 KR (0,050 TL)/kg olmuştur.

Ekim ayında pamuk üreticisi ürününü spot piyasada Haziran ayına göre daha düşük bir fiyattan satacaktır. 10 ton pamuğun Haziran ayında spot piyasada satış fiyatı 13.000 TL iken, Ekim ayında 12.500 TL’dir. Çiftçinin spot piyasadaki zararı 500 TL’dir. Çiftçi buna karşın sattığı sözleşmeden kar etmiştir. Çiftçinin vadeli işlem sözleşmesinden karı 1.000 TL’dir.



Çiftçinin net karı 500 TL olmuştur.

Baz, Haziran ayından Ekim ayına 10 KR (0,100 TL)/kg’dan 5 KR (0,050TL)/kg’a daralmış ve bu da yatırımcıya 500 TL kazandırmıştır. Tersi durumda, yani bazın genişlemesi durumunda örneğimizdeki yatırımcı zarar edecekti. Bazın aynı kalması durumunda ise tam korunma gerçekleşecek ve ilave kar veya zarar oluşmayacaktı.

[stockbroker]

Baz Riski Örneği



Kısa pozisyon ile korunma sağlayan yatırımcılar açısından bazın (mutlak olarak) daralması kar etmek, bazın genişlemesi zarar etmek; uzun pozisyon ile korunma sağlayan yatırımcılar açısından bazın daralması zarar etmek ve bazın genişlemesi kar etmek anlamına gelmektedir. Bu ifade normal piyasa koşullarında geçerlidir. Ters piyasa koşullarında ise tam tersi geçerli olacaktır.

Baz riski, korunma işleminin çalışmayacağı anlamına gelmez. Baz riski, fiyat riskine göre çok düşüktür. Örneğimizde 14.000 TL’lik bir pamuk için baz riski 500 TL olarak gerçekleşmiştir. Bunun yanında, bazı tahmin etmek zor olmakla beraber, bazın dalgalanması fiyatın dalgalanmasından daha azdır. Korunma işlemi yapmamış olsaydı çiftçi 500 TL kar etmek yerine ürününü Ekim ayında Haziran ayı fiyatlarına göre 500 TL daha az bir fiyatla satacaktı.