Varantlar

[jakhall01]

Varantlar ve opsiyonlar - karşılaştırma

Ürün tipi Bir ihraççı tarafından ihraç edilen menkul kıymet Yatırımcı ve opsiyon borsası arasında yazılmış kontrat
Ürün özellikleri İhraççı tarafından serbestçe belirlenir Borsa tarafından belirlenen standart özellikler
Dayanak varlık Geniş bir yelpazeden esnek şekilde belirlenir Genelde çok kısıtlı bir varlık kümesi vardır
Kotasyon - alım / satım Borsada ve borsa dışında işlem yapılabilir Sadece borsada işlem görür
Vade İhraççı tarafından serbestçe belirlenir Borsa tarafından standart vadelerde belirlenir
Teminat gereksinimi Yoktur Açığa satış pozisyonlarında gerekir
Borsa kurtajı Oldukça düşük Yüksek
Ürün stratejileri Sadece long olunabilir (PUT veya CALL) Long ve short olunabilir
Likidite Piyasa yapıcılığı nedeniyle genelde oldukça
yüksek Belirli kontratlarda yüksek
Yatırımcı eğitimi ve bilgi
paylaşımı
Üst düzeyde Çok az veya hiç yok Aracılık ücretleri Düşük Yüksek
Potansiyel kayıp Ödenen primle sınırlı Short CALL için sonsuz, short PUT için notional değer
kadar
Derinlik Piyasa yapıcılığı nedeniyle yüksek dBeeğlirişlii rkontratlarda yüksek, piyasa koşullarına göre
Fiyat oluşumu Piyasa yapıcılığı nedeniyle gerçekçi fiyat civarında Gerçekçi fiyattan sapma potansiyeli yüksek
Hitap ettiği müşteri kitlesi Daha çok bireysel yatırımcılar, menkul kıymet
özelliğinden Daha çok büyük kurumsal yatırımcılar, hitap ettiği kitle
kısıtlı emeklilik db-X · Şubat 2010 · Sayfa 36
dolayı tüm yatırımcılara açık
çok daha kısıtlı, fonlarına kapalı

[jakhall01]

Varant göstergeleri – içsel değer üzerine ödenen prim

ALIM varantı için: “Doğrudan dayanak varlığı almak” yerine “alım varantını
kullanarak dayanak varlığa yatırım yapmanın” ne kadar daha maliyetli
olduğunu yüzdesel olarak gösterir
 Bu maliyet karşılığında yatırımcı varantın kaldıraç etkisini kullanır ve
dayanak varlığın değer kaybetmesinden etkilenmez

İçsel değer üzerine ödenen prim - Garanti ALIM Varantı
GARAN spot fiyat: 6.00TL
Kullanım fiyatı: 6.30TL
Çarpan: 1
ALIM varantı fiyatı: 0.45TL
Vade: 31 Ağu 2010

ALIM varantı içsel değer üzerine ödenen yüzdesel prim =
[(Varant Fiyatı*Çarpan + Kullanım Fiyatı) – Dayanak Varlık
Fiyatı] / Dayanak Varlık Fiyatı


= [(0,45*+ 6,30TL)-6,00TL] / db-X · Şubat 2010 · Sayfa 41
0,45 1 6,30TL) 6,00TL
= %12,5

[jakhall01]

Varant göstergeleri – başabaş noktası

ALIM (SATIM) varantları için başabaş noktası yatırımcının hangi dayanak
varlık fiyat seviyesinin üzerinde (altında) karlı hale geleceğini gösterir
 Örneğimizde alım satım maliyetleri dikkate alınmamıştır

Başabaş noktası - GARAN ALIM varantı
GARAN spot fiyat : 6.00TL
Kullanım fiyatı: 6.30TL
Çarpan: 1
Varant fiyatı: 0.45TL
Vade: 31 Ağu 2010

Başabaş fiyat seviyesi = (ALIM varantı kullanım fiyatı + varant
fiyatı*çarpan)

= (6,30TL + 0,45TL*1)
= 6,75TL

[jakhall01]

Varant göstergeleri – zamansal değer kaybı

Zamansal değer kaybı (sönmesi), varantın vade sonuna yaklaştıkça günlük
olarak ne kadar değer kaybettiğini gösterir (diğer değişkenler sabit kalmak
kaydıyla)
 Zaman değeri kaybı vade sonu yaklaştıkça hızlanarak artar
 Zararda ve başabaş varantların değeri sadece zaman değerinden oluştuğu
için bu varantların fiyatı vade sonu yaklaştıkça hızlanarak sıfıra yaklaşır

[jakhall01]

Varant göstergeleri – basit kaldıraç

Basit kaldıraç, dayanak varlığa doğrudan yatırım yapmaya kıyasla aynı
miktarda sermaye ile ne kadar daha fazla pozisyon alınabileceğini gösterir
Önceki örnekte GARAN ALIM varantı:
Kaldıraç = Dayanak Fiyatı / (Varant Fiyatı X Dönüşüm Oranı)
=6.00TL / 0.45TL = 13X

Yatırımcı GARAN hissesine yatırım yapmak yerine aynı miktarda sermayeyi
kullanarak varant satın alırsa 13 kat daha büyük pozisyon alabilir. Yatırımcı
aynı sermaye ile sanki 13 tane GARAN hissesi almış gibi olur

Basit kaldıraç dayanak varlık ve varant fiyatı arasında lineer bir ilişki
varsayar. Oysa varantın değeri oynaklık ve zamansal değer kaybından da
etkilenir

Özellikle “zararda” olan varantlarda basit kaldıraç çok kullanışlı bir gösterge
değildir. Zira zararda varantlar sadece zaman değerini içerir
 Etkin kaldıraç, normal kaldıraçtan daha etkin bir göstergedir. Etkin kaldıraç,
basit delta düzeltilmiş halidir

[jakhall01]

Varant göstergeleri – etkin kaldıraç

Dayanak varlığa bağlı varant fiyat hareketlerini daha doğru açıklamaya
yardımcı olur
 Etkin kaldıraç dayanak varlıktaki %1 değişime varant fiyatının yüzde kaç
cevap verdiğini gösterir
 İhraççılar genellikle ürünlerindeki delta seviyesini açıklar. Bu da etkin
kaldıraçın hesaplanmasında kullanılabilir

Etkin Kaldıraç = Delta X Kaldıraç
Örneğimizde delta 0.50 ise
Etkin Kaldıraç = 0.50 X 13
= 6,5X
Bu değer GARAN hissesindeki her %1’lik artışa (düşüşe) varant fiyatının
%6,5 artışla (düşüşle) cevap vereceğini gösterir

[jakhall01]

Etkin kaldıraç hem artışta hem de düşüşte kendisini gösterir

Yatırımcılar agresif bir şekilde tüm sermayelerini kaldıraç kullanarak
Dayanaktaki Fiyatındaki
varantlara yatırırlarsa çok kazanç sağlayabilecekleri gibi ciddi miktarda
kayba da uğrayabilirler

[jakhall01]

Varant fiyatı dayanak fiyatına göre çok hızlı değişebilir

Varant fiyatı dayanak fiyatına göre çok hızlı değişebilir


Varant göstergeleri – oynaklık

Tarihsel (gerçekleşmiş) oynaklık : Dayanak varlığın geçmiş bir dönemdeki
fiyat dalgalanma aralığının bir ölçüsüdür
 Beklenen oynaklık: Piyasa katılımcılarının ileriye dönük varant fiyat
dalgalanma aralığının bir ölçüsüdür
 İçsel oynaklık (implied volatility): Varant fiyatı ve varantın diğer
parametrelerini kullanılarak yapılan ters işlem sonucunda hesaplanan
varantın ima ettiği fiyat dalgalanma seviyesidir
Oynaklık ile varant fiyatı arasındaki ilişki:
 Oynaklık arttıkça varantın “karda” sona erme olasılığı (veya kullanılma
olasılığı) artar
 Dolayısıyla oynaklık arttıkça varantın değeri de artar

[jakhall01]

Varant göstergeleri – oynaklık

Oynaklık belirli bir dönemde dayanak varlıktaki dalgalanma
miktarının ölçüsüdür
[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Melih/LOCALS%7E1/Temp/moz-screenshot-8.png[/IMG]
Oynaklık fiyatlar yükseldikçe azalma eğilimi gösterir

Varant göstergeleri – oynaklık: Varant fiyatına etkisi

Oynaklık varant fiyatını etkileyen en önemli değişkenlerden biridir

Oynaklık arttıkça varant fiyatı artar çünkü varantın “karda” bitme
olasılığı artar

[IMG]file:///C:/DOCUME%7E1/Melih/LOCALS%7E1/Temp/moz-screenshot-7.png[/IMG]

[jakhall01]

Sermaye Arttırımları ve Temettü Ödemeleri

Hisseye dayalı varantlarda, varant kullanım fiyatı ve çarpanı (dönüşüm
oranı) sermaye arttırımlarında düzeltilir
 İMKB’nin dayanak varlık için kullandığı düzeltme katsayısı kullanılır
 Kullanım fiyatı bu katsayıyla çarpılarak küçültülür, varantın dönüşüm oranı
bu çarpana bölünerek yükseltilir
 Olağan sermaye arttırımlarında varant adedi hiçbir zaman değiştirilmez
 Bu şekilde sermaye arttırımı öncesi ve sonrasında pozisyon değeri korunur
 Daha karmaşık sermaye arttırımlarında ihraççı hakkaniyetli bir şekilde varant
parametrelerini düzeltir. Her vaka için özel olarak değerlendirme yapılır.
Burada amaç yatırımcının ve ihraççının pozisyon değerlerinin sermaye
arttırım öncesinde ve sonrasında değişmeden korunmasıdır
 Varantlarda olağan temettü ödemelerinde düzeltme yapılmaz. Temettü
beklentisi varant fiyatının içindedir
 Olağanüstü temettülerde varant parametreleri değiştirilebilir

[jakhall01]

Varant göstergeleri – dinamik göstergeler (“Greeks”)

Delta – Dayanak varlıktaki 1TL’lik değişime karşılık varant fiyatının kaç TL
değişeceğini gösterir
– ALIM varantlarının deltası her zaman 0 ve 1 aralığındadır
– SATIM varantlarının deltası 0 ve -1 aralığında hep negatif bir değerdir (çünkü
SATIM varantları danayak varlık yükseldikçe değer kaybeder)
 Gama (gamma)- Dayanak varlıktaki bir birimlik değişime karşılık deltanın ne
kadar değişeceğini gösterir (gamma deltanın dayanak varlık fiyatına göre
birinci türevidir. Dolayısıyla varant fiyatının dayanak varlık fiyatına göre ikinci
türevidir)
– Basit varantlarda gamma her zaman pozitiftir
 Vega – varant fiyatının oynaklığa göre duyarlılığının ölçüsüdür. Oynaklıktaki
%1’lik değişimin varant fiyatını ne kadar değiştireceğini gösterir
 Teta (theta)– diğer tüm değişkenler sabitken varant fiyatının bir günlük
değişimini ölçüsüdür
 Ro (rho) – Faizlerdeki %1 değişimin varant fiyatına etkisinin ölçüsüdür

[jakhall01]

Yatırım Stratejileri

Piyasa beklentisine dönük yatırım için kaldıraç kullanmak
– Yatırımcılar beklentileri doğrultusunda dayanak varlığın yukarı ya da aşağı yöndeki hareketine
kaldıraç kullanarak yatırım yapabilirler

Riskten korunma (portföyün sigortalanması)
– Bir hisse sepetini elinde tutan yatırımcı örneğin endeks üzerine bir SATIM varantı alarak
piyasadaki olası düşüşlerden korunabilir. Varant primi bir anlamda sigorta primi gibi
değerlendirilmelidir

Nakit yaratma – karı realize etme – dayanak varlığı satıp aynı dayanak varlık
üzerine ALIM varantı almak
– Elinde karlı bir hisse pozisyonu tutan yatırımcı, bu hisseleri satıp elde ettiği sermayenin küçük bir
kısmını ALIM varantların yatırarak, yukarı yöndeki performansa ortak olmaya devam ederken
cebine karını koyabilir

90 / 10 stratejisi – kendi sermaye garantili fonunuzu yaratın
– Bir yatırımcı sermayesinin %10’unu ALIM ya da SATIM varantlarına yatırıp geri kalan %90’ı bono
da değerlendirerek sermaye koruması sağlayabilir
– Bu bir anlamda sentetik bir sermaye garantili fon yaratmak demektir
S tili ü ü ih d k l t l i i tl k ll kid l ö ü dü
db-X · Şubat 2010 · Sayfa 57
– Sermaye garantili ürün ihraç eden kurumsal yatırımcılar için varantları kullanmak ideal çözümdür

[jakhall01]

Isdaav 0.6 0.59 0.6 399356 241,353 3.45 gadaav 0.96 0.94 0.96 1230283 1,126,484 20 gadabv 1.85 1.87 1.89 83434 151,923 5.71 gadppv 0.16 0.16 0.17 2192152 367,669 -11.11 gadprv 0.68 0.67 0.68 446610 309,070 -5.56 isdabv 0.56 0.56 0.57 637393 367,464 0 isdppv 0.11 0.1 0.11 372277 38,149 0 isdprv 0.71 0.68 0.7 5238 3,571 1.43 kcdaav 1.54 1.62 1.65 14286 22,630 3.36 kcdabv 1.35 1.41 1.43 35588 48,015 6.3 kcdppv 0.02 0.02 0.02 10000 200 0 kcdprv 0.39 0.37 0.38 147562 57,516 -11.36 ozdaav 8.28 8.24 8.29 294311 2,311,787 11.89 ozdacv 14.6 14.58 14.63 2325 33,852 4.96 ozdppv 0.81 0.81 0.82 1995075 1,681,309 -15.63 ozdprv 5.22 5.22 5.24 325091 1,752,445 -8.9 oziaav 5.94 5.92 5.97 58210 337,637 11.03 ozippv 7.77 7.5 7.55 115996 904,332 0

[jakhall01]

Isdaav 0.7 0.68 0.7 57580 40,123 4.48 gadaav 0.92 0.9 0.92 556022 498,867 12.2 gadabv 1.81 1.82 1.83 111600 199,354 4.62 gadppv 0.17 0.16 0.17 779279 123,648 -5.56 gadprv 0.69 0.68 0.69 487048 340,570 -6.76 isdabv 0.65 0.64 0.65 124095 81,008 3.17 isdppv 0.09 0.09 0.1 270051 23,330 -10 isdprv 0.6 0.59 0.61 82332 49,648 -3.23 kcdaav
1.67 1.7 2826 4,803 0 kcdabv
1.46 1.48 2000 2,860 0 kcdppv 0.02 0.02 0.02 297 6 0 kcdprv 0.34 0.35 0.36 55555 19,699 -10.53 ozdaav 8.57 8.52 8.57 180343 1,496,954 5.67 ozdacv 14.97 14.93 14.98 217 3,215 3.81 ozdppv 0.7 0.69 0.7 1918090 1,347,886 -10.26 ozdprv 4.95 4.93 4.95 953484 4,799,641 -6.07 oziaav 6.01 6.02 6.07 26761 160,357 4.16 ozippv 7.25 7.23 7.28 125289 919,550 -5.1 tebnk 2.33 2.32 2.33 506368 1,185,297 -0.43 thyao 5.24 5.22 5.24 20229168 ######## -2.96 tkfen 6.36 6.36 6.38 1005801 6,458,685 -0.31 ttkom 6.58 6.56 6.58 1207245 7,934,778 1.23 tuprs 38.6 38.6 38.7 498921 ######## 0.52 vakbn 4.27 4.27 4.28 14080115 ######## 0.95 vestl 2.44 2.43 2.44 2647658 6,426,961 1.67 ykbnk 5.4 5.4 5.42 6964692 ######## 0

[jakhall01]