Toplam 7 adet sonuctan sayfa basi 1 ile 7 arasi kadar sonuc gsteriliyor

Konu: nsan ve hayvan zekas arasnda ne fark var?

  1. #1
    Operasyoncu Misafir

    Standart nsan ve hayvan zekas arasnda ne fark var?

    nsan ve hayvan zeks arasnda ne fark var? Zeki hayvanlarla ilgili birbirinden ilgin ykleri zaman zaman byk bir merakla izliyoruz. Matematikten anlayan attan tutun da felsefe yapan gorile kadar ne ararsanz var. Televizyon ve daha sonra internetin ortaya kmasyla birlikte birbirinden akll hayvanlarla ilgili haberler tm dnyada, sanat dedikodular kadar hzl yaylmaya balad.

    Bilim hayvanlarn zihinsel yetilerini geri ok aratryor, fakat bilim adamlarnn elde ettikleri sonular o kadar "lgn" deil. Buna ramen yine de yeterince srpriz var. Kaliforniya niversitesi Deniz Memelileri Enstits’nde yaayan fok Rocky, 90 kadar sembol aklnda tutabiliyor. Hatta bunlar belli gruplara gre snflandrmay bile renmi. stelik bir fok iin gen, otomobil veya muz gibi resimlerin hibir anlam yok. Rocky buna ramen zelliklerin deiebileceini de kavram. Yani ayn topun bazen kk bazen de byk olabileceini biliyor.

    Uzun yllardan bu yana Rocky ile birlikte alan psikolog Ronald Schusterman’a gre bu yetenekler, dilin koulu. nsanlar sadece bu dnce srecini yerine getirebildikleri iin gerek topu, "top" szcyle tanmlayabiliyorlar.

    Bununla birlikte hibir bilim adam "gelikin" hayvanlarda, bilinli bir dnme yetisinin varlndan sz etmez. Biroklar, "kurnazl" artrd iin "zeka" yerine "kavrama" veya "idrak kabiliyeti" szcn tercih ediyor.

    kmaz yol mu?

    Hayvanlarn zihinsel i yaamlaryla ilgili tartma adeta bir kmaz yola saplanm gibi. Zihinsel durumlar ve yetileri ya da duygular anlatan terimlerin hi biri bilimsel olarak tanmlanamamtr.

    Kelimelerin anlam srekli deimekte. Zeka (intelligence) genelde sorunlar zme ve balantlar grme yetisi olarak aklanmakta.

    Fakat her problem dnlerek zlmyor, hayvanlarda zekay yanstt sanlanlarn bir ou genlerinde programlanmtr. Ayrca zekann farkl biimleri sz konusu. Teknik grevlerde, sosyal grevlerden farkl yetenekler gerekli. nsanlar arasnda da mesela yabanc dil renmekte zorlanan matematik dahileri vardr.

    Konu, iin iine "bilin" de girince iyice bulanklamakta. Szlklere gre bilin, dnce veya an gibi zihinsel koullar gerektirmekte. Fakat bilin iin de aslnda balantl bir aklama var saylmaz. Alman nrobiyolog Andreas Kreiter, bilin kelimesinin arkasnda hatal bir konseptin bulunduunu sylyor ve bilin belki de belli bir bilgi ilem tipinin bir yan rndr diyor.

    mkansz olan

    nsann kendisini bir hayvann yerine koyabilme imkanszlna dikkat eken bilim adam Amerikal filozof Thoman Nagel idi. Mesela bir yarasa gibi yaamann ne olduunu asla tahmin edemeyiz.

    Sadece rutubetli bir ortamda ba aa sarkarak yaamann bizim iin hi de dayanlr bir durum olmayacan bilebiliriz. Dahas baka bir insann bilincini bile renemeyiz sadece hissedebiliriz. Fakat yine de tm insanlarn bir i dnyaya sahip olduklar kabul edilmekte.

    Yarasalar, ynlerin, ses yansmalarna gre bulunduu bir dnyada yayorlar. O halde yarasann bir ultrason bilinci mi var? Kpekler idrar koklayarak yaadklar blgenin sosyal topografisini karabiliyorlar. Buna gre kpeklerde idrar kokusu bilincinin bulunduunu syleyebilir miyiz?

    Hayvan olmann nasl bir ey olduunu renmek isteyenler, alglamalarndaki farkllklar kavramal. Yarasalara, kpeklere sorulanlar sormak imkansz. Bu, krlerin nne kada basl bir zeka testi koymak gibi olurdu.

    Bochum’daki Ruhr niversitesi nro ve davran biyologu Guido Dehnhardt, foklarn duyu dnyasn aratryor. Bizimkinden bir milyon kez duyarl olan koku duyusu sayesinde havadaki en kk orandaki dimetil slfiti bile koklayabiliyorlar foklar.

    Foklarn yetenei

    Yosunlar, minik planktonlarn besinidir, bunlar ise balklarn besini oluturur. Foklar da balklara bakarak planktonlarla beslenmeyi renmiler. Foklar ayrca suyun toz ieriine gre en ince nanslarn tadn bile alabiliyorlar. Bu foklar asndan byk bir avantajdr, nk foklarn besinleri genelde okyanus sularnn st ste bindii snr blgelerinde yayor. Ayrca foklar, tuzun mesajlarn gayet iyi okuyabiliyorlar.

    Hayvanlarn dier canllarla iletiim kuramamalar, iteki yaama bak engellemekte. Foklar, suyun iinde insanlar dnyasnda var olmayan izleri kaydediyorlar.

    yle, son derece duyarl byklaryla, bir baln suda brakt titreimleri dakika sonra bile alglayabiliyorlar. Bir fok olmann nasl bir ey olduunu insanlar, bedenen bile hayal edemezler. Bir fokun duyular alglay ekli bile bu kadar farklyken, i deneyimi ve bilincine nasl yaklaabiliriz diyor uzman.

    Ama buna ramen foklarn da bilincin bir n safhasna sahip olduundan emin. Mesela bir hayvanat bahesindeki bir havuzda yaayan foklarn hepsi erkek olmasna ramen, farkl kiiliklerden bile sz edilebilir, diyor Dernhardt. "Her hayvan grevlere farkl yaklayor ve bireysel stratejiler gelitiriyor".

    Bir tr bilin var

    Hayvanlarn "bir tr bilince" ya da en azndan "basit n biimine" sahip olduklarna svireli zoolog Heini Hediger de inanyor. Hatta primat aratrmacs biraz daha ileriye giderek yle diyor:

    "Eer bilin, kiinin kendi davranlar ve kararlar zerine dnmek demekse, o halde hayvanlar buna muhakkak sahipler" diyor. Nrobiyolog Andreas Kreiter, ise hayvanlardaki bilincin insandan farkl olduunu, insan ve hayvann ortak ynlerinin spesifik olmayan korku, ac, doyum ya da iyi hissetme gibi temel duygular olduunu vurgulamakta.

    Doabilimciler, dier canllarn beyninde tam olarak nelerin yaandn bulamadklar iin tartma, filozoflar arasnda da hararetli bir ekilde srmekte.

    Descartes, hayvanlar belli bir mekanizmaya gre ileyen saat gibi tarif etmiti, ancak bu tanmlamay kabul eden kalmad artk. Gnmzde rnein John Searle gibi filozoflar, insan ve hayvan bilinci arasnda bir snr koymann doru olacan savunuyorlar.

    Bilincin en basit formu olan kendi bedeninin farknda olma yetisinde bile farkl bulgular elde edilmi. Avusturyal hayvan psikologu Heini Hediger, her yl dp, yeniden bymesine ramen, geyiklerin, boynuzlarnn geniliini bildiklerini ama buna karn kafalarnda mr boyu tadklar boynuzlardan birinin krlmas halinde antiloplarn bunu fark etmediklerini saptam.

    Ulusal karakter?

    Bize ok yakn olan trlerde bile hayvanlar hakknda kesin aklamalarda bulunmak neredeyse imkanszdr. Bertrand Russel, Amerikal ve Alman bilim adamlarnn almalarn okuduktan sonra alayl bir ekilde hayvanlarn, gzlemleyenin ulusal karakterine uygun bir biimde davranmadklarn sylemiti. Amerikallarn deney hayvanlar inanlmaz bir gayret sarf ederken, Alman aratrmaclarn hayvanlar, hareket etmeden oturuyor ve problemi nasl zeceklerini dnyorlard.

    Bir davrann bireysel bilisel srelerle mi iledii yoksa Descartes’in saati gibi otomatik olarak m altn bulmak ok zordur. Karmak davran biimleri, genelde kaltmda programlanmtr. Bunlar rastlantsal olarak olutuktan sonra evrimsel rekabet srecinde kalc olarak kaltma ileniyorlar diyor bilim adamlar.

    Nasl bir zeka

    Hormonlar veya evresel bir uyar istediinde, bu davranlar otomatik olarak yerine getirilmekte. Mesela karncalar l hemcinslerini yuvalarndan dar tarlar. Hijyen asndan aslnda gayet mantkl bir davran. Fakat bu ii yaparak tamamen robot gibi davranyorlar.

    Bilim adamlar, normalde yalnzca l karncalarda salglanan bir asidi, canl karncann zerine dktklerinde, karncalarn canl olan hayvan da dar tadklarn grmler. Bu gibi davranlardan yola kan davran biimcisi Conwy Lloyd-Morgan, bugn bile geerliliini koruyan bir ilkeyi formle etmiti: Refleks ya da igd gibi daha "kolay" aklamalar dururken, hayvansal davranlar zeka olarak yorumlanmamal. Akll bir davrann mutlaka bilinli olarak yerine getirilmesi gerekmiyor.

    Mnster niversitesi’nden Norbert Sachser de mesela sincaplarn ka hazrlk olsun diye yiyecek depolamalarn, genetik bir programa balyor. Kimi bilim adamlar bunu "ekolojik zeka" olarak aklayarak, Wolfgang Wickler gibi u iddial soruyu soruyorlar:

    Zeki olmak iin gerekten beyne ihtiya var m? Ve buna yant olarak da arlarn dansndan, bceklerdeki alet kullanmna kadar minik beyinlerle ne kadar zor davranlarn yerine getirildiini gsteriyorlar. Ancak "ekolojik zeka" tezini destekleyenler yine de bunlarn planl ya da refleksle gerekletiini iddia etmek yerine, evrimsel srelerin, bilinci gerektirmeyen zmler getirdiini kantlamaya alyorlar.

    Neresi igdsel?!

    Tabii bireysel zihinsel yetiler ve zeka program arasndaki fark grmenin kolay olmad istisnalar da var. Mesela bilimsel ad ndicatoridae olan bal kuu, ar larvalaryla beslenir. Ku, arlar tarafndan korunan yuvaya ulaamad iin buraya girmenin yollarn arar.

    zm udur: Kanatlarn rparak ve tiz bir ekilde terek balla beslenen bir porsuk trn batan karak yuvaya gitmesini salar. Porsuk kovanlar paralayarak bal yer ve artan da kua brakr. Bunun igdsel bir davran olduunu sylemek zor diyor uzmanlar. Kald ki ku bu stratejisini insan da uygulayabiliyor. rnein bir arc, al bayla aaca vurduunda da ku uup geliyor.

    Ve benzer davranlar bilim adamlar ebeklerde de gzlemlemiler. Yavru ebek, yetikin bir ebein kard kkleri elde etmek iin sanki can yanyormu gibi avaz kt gibi barr.

    Yavrusunun sesini duyan anne ebek koa koa gelir ve szde yavrusuna zarar veren ebei kovalar. Bylece yavru ebek lezzetli kklere kavuur. Bunun bir rastlant olduunu sylemek imkansz nk, uyank maymun bu davran srekli tekrarlyordu diyor bilim adamlar. Burada ilgin bir ekilde maymunun yalana bavurduu grlmekte. Maymun yalan sylemesini biliyorsa, dnebilir de.

    Peki fark ne?

    Peki bu durumda insan ve hayvan arasnda ne gibi fark kalyor geriye? Mizah olabilir mi? Fakat Hediger baz hayvanlarn mizah anlay ya da en azndan bakalarna gelen zararlara glmek gibi davranlar sergilediklerini grm.

    Bilim adam Kenya’daki Milli Park’nda bir step ebeinin vahi kpeklerle nasl dalga getiini anlatyor. Kpek srs bir akasya aacnn glgesinde uyumaya alrken, ebek aacn tepesinden atlayarak kpekleri rahatsz ediyordu. ebein her atlaynda kpekler, maymunu yakalamak iin yerlerinden kalkyor ama maymun yeniden aaca kveriyordu.

    Maymun ayn eyi be alt kez tekrarladktan sonra yabani kpekler, hayvann peinden gitmekten vazgemiler. Burada ebein amacnn sadece kpekleri kzdrmak olduunu anlamak iin bilim adam olmak gerekmiyor. Bakalarn kzdrabilmek iin hayvann, kendisini bakasnn yerine koyma yetisine sahip olmas gerekiyor.

    Bir ekonomi anlayyla ilgili gzlemler de bilinli davran iin kant olabilir aslnda. Jersey hayvanat bahesindeki orangutanlar ilgin bir ekilde bakclarla bir tr alveri sistemi gelitirmiler.

    Eyaya deer bime

    Ziyaretiler kafese, emsiye, anahtar, kamera ve vb gibi eyalar drdklerinde, maymunlar bunlar yakndan incelemek iin topluyorlar. Bakc bu eyalar geri alabilmek iin onlar yiyeceklerle dllendirince, maymunlar ksa bir sre sonra eyalar iin belli bir deer bimeye balamlar.

    Mesela bir ocuk eldiveninin karl iki tane kuru zm, anahtar ise bir muz deerinde olmu. Bu davran sergileyen maymunlar, kendilerini bit pazarnda alveri yapan insanlar gibi mi hissettiklerini anlatabilseydiler ne iyi olurdu.

    Baz zoologlar ve filozoflar bu yetinin yokluunu insan ve gelikin hayvanlar arasndaki fark olarak aklyorlar. Konuamayan canllar belli bir zeka seviyesini asla ulaamazlar.

    Bu tezin en ateli savunucularndan biri de Noam Chomsky. Dilbilimci, evrensel gramerin tm insanlarda doutan var olduunu ve insanlarn bu sayede konumay hzl bir ekilde rendiklerini ve yaratc bir dil gelitirdiklerin sylyor.

    Chomsky aslnda bu iddiasyla haksz da saylmaz. Bilim adamlar maymunlara konumay retmek iin on yllar boyu urasalar da hibir zaman dnce alveriini yanstan bir diyalog ortaya kmamtr. Yani Chomsky’nin dedii gibi maymunlar yaratc bir dil gelitirememiti.

    Yetenek tek ynl ve deimez mi


    Sorun sadece dil de deil. Guido Dehnhardt, yunuslara gen, daire ve drtgen arasndaki fark retmek iin ay bou bouna abaladn anlatrken, nrobiyolog Andreas Kreiter de Rhesus maymunlarna optik sinyalin yer deitirmesinden sonra rendikleri bir grevi yeniden retmesi gerektiini sylyor. Oysa insanlar bildikleri bir eyi yeni bir dzenlemede tanmakta hi zorlanmazlar.

    Tm doann postlu ve tyl Einsteinlarla dolu olduuna dayanan nl bir kurgu, byleyici olabilir belki ama neredeyse hi gerek bir yan yoktur.

    Tamam baz kargalar yeme ulamak iin alet yapabiliyorlar, baz ahtapotlar ve fareler ise karmak labirentlerde hayatta kalabilmek iin belli bal grevleri yerine getirebiliyor, ama tm hayvanlarn yetenekleri yine de tek ynl ve deimezdir. Hem zaten doa gerekten de dahilerle dolu ise niin sadece insan bu kadar geliebilmitir?

    Zeka ve renme yetisi ayn ey deil, diye aklyor Andreas Kreiter. Hayvanlar doru yerde yakaladnzda, ar bile inanlmaz konumlamaya yetisiyle artc davranlar sergileyebilir. Ama bu tr tek ynl beceriler iin reflekslerin balants yeterlidir.

    Zihinsel duvar m var

    Evrim dehasnn i banda olduu yerde, zekaya ve bilince gerek duyulmaz bile. O halde insan ve hayvan arasnda zihinsel bir duvar m sz konusu? Geri memelilerin duygulara sahip olduklar kesin diyen Norbert Sachser da nemli farkllklarn bulunduuna inanyor. Mesela empanzeler sadece o anda kendisine yarayacaklarla urayorlar.

    Ancak Leipzig Max-Planck Evrimsel Antropoloji bilim adamlarnn bir sre nce Science dergisinde yaymlanan aratrmalar ilgin bir ekilde orangutanlarn ve empanzelerin bile plan yaptklarn gsteriyor. Hayvanlar, saatler sonra ilerine yarayacak bir aleti 14 saat kadar nce yanlarna almay renmiler.

    Sachser, insan ve hayvan arasndaki genel farkn alnan kararlardaki zgrlk derecesi olduu kansnda. nsan, evrimsel liyakatine karar verebiliyor. Mesela ocuk yapmama, sarho olma ya da u sporlar yapma gibi seimler yapabilmekte.

    Oysa bir hayvan her zaman evrimin reme kuraln yerine getirmek iin abalar hatta bu uurda ac ve lm bile gze alr. Baka bir seimi yoktur. Bilincin varlyla ilgili soru sadece gelikin omurgal hayvanlar iin geerli olabilir. Solucanlar ya da salyangozlar iin gnmzde de Descartes’in saat modeli pek hatal saylmaz.

    Aslan konusayd


    Ama kim bilir belki kendi kavrama yeteneimiz yetersiz olduu iin omurgasz hayvanlardaki kavrama yeteneinin de yetersiz olduunu dnyoruzdur.

    Z.Wissen’de yer alan aratrma yazsna gre (04/2006) "Hayvan olmak nasl bir ey" sorusu daha uzun bir sre sadece hipotezler ve teorilerle yantlanabilecek. Ayrca Ludwig Wittgenstein’n dier canllarn sbjektif deneyimlerini anlamamann imkansz olduu kans da bir sre geerliliini koruyacaktr. "Bir aslan konuabilseydi, bizler onu zaten anlayamazdk" demiti Wittgenstein.

    Yoksa bilim adamlar olaylara gereinden ok daha karmak m yaklayorlar? Norbert Sachser, ocuklara tavuklar ve kpeklerle ilgili bir film gstermi: Bakclar itin nne yem koymular. Tavuklar itin arkasndan yeme ulamak iin bou bouna abalarken, kpek bir iki metre ilerdeki aklktan karak yeme ular. nk kpekler, ocuklara gre dnebiliyorlar. Kim bilir belki de olay bu kadar basittir? !

  2. #2
    Operasyoncu Misafir

    Exclamation Japonlar ar ii robot retti

    Japonlar, ok zorlu artlar altnda alabilen insanms robot-ii retti. 1,60 metre boyundaki "HRP-3" adl robot, tornaviday insan gibi kullanyor, kumlu yamata yryor.



    Japonlar, ok zorlu artlar altnda alabilen insanms robot-ii retti. Bilim-kurgu filminden kma benzeyen 1,60 metre boyunda 68 kilo arlndaki "HRP-3" adl robot, kumlu yamata hareket edebiliyor, bardaktan boanrcasna yaan yamur altnda alabiliyor.
    "HRP-3", aralksz 2 saat yryebiliyor, tornaviday insan gibi hareket ederek gayet baarl ekilde kullanabiliyor. Robot, 42 eklemi sayesinde insan vcudunun yapabilecei birok hareketi yapyor. Robotun 2010'a doru sata karlmas planlanyor. Yaklak 95 bin avroya sata sunulmas beklenen robotun en byk mterisinin, inaat firmalar olaca sanlyor.

  3. #3
    yelik tarihi
    11.Mart.2007
    Mesajlar
    527
    Teekkr / Beeni

    Standart Depremi 20 Saniye nceden Biliyorlar

    Japonya'da, nmzdeki Ekim ayndan itibaren depremi 20 saniye nceden haber veren bir sistem devreye girecek.

    Yeni teknoloji sayesinde cep telefonlarndan, radyo ve televizyonlardan deprem alarmn duyacak olan Japonlar, bu sre ierisinde nlemlerini alabilecek. Japon Meteoroloji Ajans'nn gelitirdii, dnyada ilk defa hayata geirilen 'Erken Uyar Sistemi', depremin ilk patlama dalgasn tespit ediyor ve asl sarsntya neden olan ikinci dalgaya kadar olan 10-20 saniye arasnda insanlara kamalar iin sre veriyor.

    Hkmet, Austos ayndan itibaren itibaren acil yardm personellerine, inaat sektr alanlarna ve tren operatrlerine yeni sistem ilgili bilgi salamay planlyor. nsanlarn alarmlar duyduktan sonra panie kaplmadan salkl hareket edebilmeleri iin, Japonya hkmeti bilgilendirme seminerleri gerekletirecek. Meteoroloji Ajans, insanlarn alarm duyduktan sonra sakin olmalarn, binadan kamak yerine masalarn altna girmelerini ve asansrleri kullanmamalarn tavsiye ediyor. Ajansn yetkilileri, uyarlar alabilmesi iin gerekli donanmlar yaplm yeni cep telefonlarnn da bu yl bitmeden sata sunulacan syledi. Japonya'da meydana gelen depremleri yzde 20'si richter leine gre 6 ve stnde llyor.

    Japonya'nn orta kesimini vuran 1995'deki Richter leine gre 7.3 byklndeki depremde, 6 bin 400'den fazla kii lm, yaklak 100 milyar dolarlk hasar meydana gelmiti. lkenin kuzey kesiminde 2004'te meydana gelen Richter leine gre 6.8 byklndeki depremde de yaklak 40 kii yaamn yitirmi, 300'den fazla kii yaralanmt.

  4. #4
    Operasyoncu Misafir

    Standart Yzyln deneyi balad

    Yzyln deneyi balad


    Dnyann en byk parack hzlandrcs "Byk Hadron arptrcs" (LHC), 13,7 milyar yl nce meydana geldii dnlen Byk Patlama'dan hemen sonraki balang artlarn oluturarak maddenin sr perdesini aralayabilmek amacyla faaliyete geirildi.


    Aralarnda Trklerin de bulunduu 5 binden fazla fiziki ve mhendisin 10 yl akn sredir zerinde alt proje, son yllarn en byk bilim projesi olarak gsteriliyor.

    LHC, Fransa-svire snrnda, Cenevre yaknlarnda, yerin 100 metre altnda 27 kilometrelik dairevi bir tnel olarak ina edildi.

    Ne aranyor?

    Deney baladktan sonra, tnel evresinde bulunan 4 byk alglaycdan ikisi Atlas ve CMS, Higgs bozonunun izini srecek. Bu paracn dier baz paracklara ktle kazandrd dnlyor. Bu deneyde Higgs bozonu tespit edilemezse teorik fizik "alt st" olabilir.

    Bugn ilk n huzmesi iin 100 milyar protonluk paketler hzlandrcya atlacak. Birincisinin tersi istikamette olacak ekilde ikinci demetin devreye sokulmasyla arpma balayacak. Ancak arpmann bugn gerekletirilmeyecei belirtiliyor.

    lk safha baarl

    "Byk Hadron arptrcs"yla yaplan deneyin ilk aamas baaryla tamamland.

    Proje ekibinin lideri Lyn Evans, yer altndaki 27 metrelik tnelde protonlar harekete geirilerek yaplan deneyin ilk safhasnn tamamlandn aklarken, projeye katkda bulunan bilim adamlar deneyin tamamlann ampanya
    patlatarak kutlad.

    CERN tarafndan yaplan deneyde ilk n huzmesi iin 100 milyar protonluk paketler hzlandrcya atld. Saat ynnde yaplan ilk deneyden sonra, saat ynnn tersi istikamette olacak ekilde ikinci demet devreye sokulacak ve nihayetinde iki n huzmesinin farkl ynlerde harekete geirilmesiyle "byk patlama"dan hemen sonraki koullar yaratlmaya allacak.

    California niversitesi Fizik Blm retim yesi Do. Dr. Gkhan nel de, "Bugn CERN'de saat ynnde dnen proton demetini daha az enerjiyle ve daha az proton saysyla baaryla attrdk. Protonlar detektrn iinden geti ve detektrn iinde brakt izleri grdk ve bu bizi ok heyecanlandrd" dedi.

    Bugn ilerleyen saatlerde dier yndeki proton demetinin halkada dndrleceini anlatan nel, bu demetlerin birbirinden bamsz olduunu dile getirerek, "Akam saatlerinde bu iki demeti birbiriyle arptrmay deneyeceiz. Bu, dk enerji seviyelerinde olacak. Yani 0.450 Tera elektron volt ya da trilyon elektron volt (TeV) seviyelerinde" diye konutu.

    Enerjinin 7 TeV seviyesine kmasnn ardndan ATLAS ve CMS deneylerinde yeni hzlandrc zerinden 10-15 yl veri toplamann planlandn ifade eden nel, "Bu aamadan sonra hzlandrc daha da glendirilecek ve deneyler daha da hassas hale getirilecek" dedi.

    Bugnk aamayla hemen sonuca ulamann beklenemeyeceini vurgulayan Gkhan nel, "Dk enerjide yani 1 TeV seviyesinde bugn balatlan arptrmalarn Ekim ay iinde 5 TeV seviyesine kmas hedefleniyor. 5 5 TeV yani kademeli olarak 10 TeV seviyesine ulancaya kadar, Aralk ayna kadar elimizden geldiince veri toplayacaz. Aralkta 2 ya da 3 hafta, ylba tatili nedeniyle deney durdurulacak. Ondan sonra istediimiz enerjiye ulamak iin almalara yeniden balayacaz" diye konutu.

    Hawking destek veriyor

    Baz bilim adamlarnn, protonlarn arpmasnn dnyay tehlikeye atacan sylemelerine karn, Stephan Hawking gibi nl fizikiler, bu endielerin yersiz ve deneylerin son derece gvenli olduunu belirten CERN'e destek verdi.

    "Karanlk madde"nin de anlalmasn salamas dnlen projeye 80 lkeden 5 bin kadar fiziki ve mhendis imza att.

    "Kainata bakmz deitirebilecek"

    Ksaca LHC olarak anlan laboratuvar ina eden Avrupa Nkleer Aratrma Kurumu (CERN) Genel Mdr Robert Aymar, Byk Hadron arptrcs'nn "dnya grmz ve kainata bakmz deitirebilecek sonular reteceinden emin olduunu" belirtti.

    CERN Mdr Aymar, Higgs'den baka bilinenlerden ok daha ar, ok daha fazla sayda parack bulunacan dnyor ve "Biz bu paracklara karanlk madde diyoruz" dedi.

    Aymar'a gre, LHC kainatn yzde 23'n oluturan bu karanlk maddenin "ne menem birey" olduunun anlalmasn salayacak.

    Bilim adamlarna gre, evrenin yzde 4' bildiimiz maddeden meydana geliyor, kalan blm ise karanlk enerjiden ibaret.

    LHCb ad verilen nc alglayc ya da gzlem istasyonu, Byk Patlama annda maddeyle eit miktarda olduu dnlen antimaddenin nereye gittiini bulmaya alacak.

    Alice alglaycs da kurun iyonlarnn arpmasyla ilgilenecek ve kainatn ilk mikrosaniyeleri srasnda, daha protonlar olumadan ortaya kan "kuark ve glon orbasn" bir lahza iin de olsa yeniden yaratmaya alacak.

    Drt temel soru

    Trkiye'nin de aralarnda bulunduu Avrupa lkelerinin yan sra ABD, Hindistan, Rusya ve Japonya'nn da itirak ettii 3,76 milyar Avro'luk proje, minik parack fiziinin yllardr kafa patlatt drt byk soruya cevap bulmaya alacak. Bu sorular unlar: Higgs bozonunu bulmak, spersimetrinin srrn ortaya karmak, madde ve antimaddeyi anlamak ve Byk Patlamadan hemen sonra saniyenin binde birindeki srede ortaya kan artlar yeniden yaratmak.

    -Higgs bozonu: stikrarsz karaktere sahip paraca, adeta "ilahi parack" gzyle baklyor, zira birok aratrmac bu parac teorik olarak inceledi, ama imdiye kadar hi kimse onu gremedi. Bozon, onu 1964 ylnda "tmdengelim" (dedksiyon) yntemiyle ortaya karan ngiliz fizikisi Peter Higgs'in adn tayor. Bozonun varln deneyle kantlamak, parack fiziinde bilinenleri zetleyen "standart modelin" eksik halkasn bulmak anlamna gelecek.

    Higgs bozonu, ktlenin nasl kazanldnn anlalmasn salayacak. Baz paracklarn niin ktleden mahrum olduu da bylelikle anlalabilecek.

    -Spersimetre: Bu kavram, son yllarn en esrarengiz keiflerinden biriyle ilgili. yle ki, grnen madde evrenin sadece yzde 4'n oluturuyor. Kainatn yzde 23' karanlk madde, kalan yzde 73' de karanlk enerjiden teekkl ediyor. Bu konunun aydnlatlmas; karanlk maddenin, "ntralino" ad verilen spersimetrik paracklardan olutuunu gsterebilecek.

    -Madde ve antimaddenin esrar: Enerji maddeye dnrken, bir parack ve zt kutuplu elektrik ykne sahip bir yansmas, bir baka deyile antiparac oluuyor. Parack ve antiparack bir araya gelecek olursa birbirlerini yok ediyor ve enerji ortaya kyor. Mantk, madde ve antimaddenin evrende eit miktarda bulunmas gerektiini sylese de, antimadde nadir bulunuyor.

    -Byk Patlamadan sonra saniyenin binde birindeki artlar yeniden oluturmak: O srada madde, kuark ve glonlardan oluan bir eit "youn ve scak orba" olarak ortaya kt. orba souyup younlarken, kuarklar; protonlar, ntronlar ve dier kompozit paracklar oluturdu. LHC, ar iyonlar birbirleriyle arptrarak bir anlk da olsa, Gne ekirdeindekinden 100 bin kat daha yksek scaklk elde etmeye alacak. Bu arpmalar srasnda kuarklar ortaya kacak. Aratrmaclar, serbest kalan kuarklarn maddeyi oluturmak iin ne ekilde ve nasl birletiklerini gzlemleyebilecek.

    Sonssuz kk ve sonsuz byk


    -LHC arptrcs "hadron" ailesinden hidrojen protonlarn, k hznn yzde 99,999'uyla 27 kilometrelik tnele frlatacak.

    -Yerin 100 metre altnda saniyede 1 milyar proton arpmas meydana gelirken, yer stndeki 3 bin bilgisayar saniyede 100 kadar arpmay analiz edecek. Toplanacak veriler, deiik lkelerde CERN'le balantl aratrma merkezlerine annda iletilecek.

    -Tnel dnyann en souk "buzdolab" olacak, zira sper iletken mknatslar eksi 271,3 dereceye kadar soutuldu. Eksi 273,15 mutlak sfr kabul ediliyor.

    -Tnel boyunca sralanan drt arptrc devasa boyutlarda. En bykleri Atlas, 25 metre apnda, 46 metre boyunda bir silindir. Arl 7 bin ton kadar. 3 bin kilometreyi bulan kablolarla sarmalanm halde. Silindirin yerletirilebilmesi iin, 300 bin ton ta ve toprak kazld, 50 bin ton beton dkld. Atlas, bir yl iinde, dnyann en byk ktphanesi olan Kongre Ktphanesindeki 3 milyar kitaptakinden 160 kat fazla veri toplayacak.

    -Proton huzmesi, 10 saatte tnel iinde 10 milyar kilometre kadar yol alm olacak ki, bu, Yer'den Neptn'e gidi geli mesafesine eit. Tam younlua erdiinde, her proton huzmesi, saatte 1600 kilometre hz yapabilen bir otomobil
    iin gerekli enerjiyi retir hal gelecek.

    -arpmalar 14 "tera elektron volt" enerji ortaya karacak. Bu, ok youn enerji demek. Bu sayede bir an iin de olsa, Gne'tekinden 100 bin kat fazla scaklklar elde edilebilecek.

  5. #5
    Operasyoncu Misafir

    Standart Gz almayan uzun far - Trk Mucidi

    Gz almayan uzun far

    Eski Saadet Partisi milletvekilli ve gz doktoru Do. Dr. Turhan Alelik'in kazalar nlemek iin gelitirdii, 'kardan gelen srcy rahatsz etmeden 100 metre uza aydnlatan far', svire'nin Cenevre kentinde dzenlenen 34'nc Uluslararas Bulular Fuar'na sunulan 1000'e yakn bulu arasndan teknik jurinin birincilik dlne layk grld. Far, Romanya baar dln de ald.

    Cenevre'deki fuara Trkiye'den AGT Firmas, biri otomobil far ve dieri genel aydnlatma armatr olmak zere iki blmden oluan zel bir aydnlatma sistemiyle katld. Normal otomobillerde farlar 35-50 metreyi gsterirken, 100 metre uza aydnlatan, enerji tasarrufu da salayan AGT'in far teknik jri tarafndan birinci seildi.


    lham kayna kaza Firma sahibi 21'inci dnem SP Giresun Milletvekili Do. Dr. Turhan Alelik, 12 yldr konu zerinde altn ve farn patentini resmen aldn syledi. Gz hastalklar uzman olan Alelik, hastanede acil serviste grev yaparken Sakarya ve Tunceli'de yaanan iki kazann ardndan, n gz alma etkisini yok etmek iin bu sistemi gelitirmeyi kafasna koymu. Aratrmalar 2002'de Birlemi Milletler'in dikkatini eken Alelik, BM'nin otomobil aydnlatmas standartlar belirledii fotometri deerlerine sadk kalarak gz kamatrmadan daha uza aydnlatan sistemi gelitirmi.

    Far ilk olarak Trkiye'de Tofa'n imal ettii Fiat otomobillerde kullanacan, yurtdndan da devaml teklif aldklarn belirten Alelik, aydnlatma armatrleri konusunda da stanbul Bykehir Belediyesi ile temasa getiklerini, metro ve tnellerde bu sistemin kullanlmasna ynelik projelerinin hazr olduunu sylyor. Alelik, "almalarm srasnda hkmet ve bakanlklardan istekte bulunmama karn hi yardm ve tevik grmedim, zldm" dedi.

    Son yllarn en nemli icatlarndan birine eski bir milletvekili imza att. 20. dnem Giresun milletvekili Turhan Alelik’in gz kamatrmayan far sisteminin ekonomik deeri milyar dolarlarla ifade ediliyor. Trkiye’nin tarihinde ilk kez Birlemi Milletler’e tad teknik proje, Dr. Turhan Alelik’in 11 yllk almasnn rn. BM’nin btn dnyada ‘mecburi standart’ olmasna karar verdii bulu, patent alnabilmesi durumunda btn motorlu aralarda kullanlacak. Kore Cumhurbakan’nn Trkiye’yi ziyareti srasnda kendisine zel yaplan sunumda hayranlkla izledii gz kamatrmayan far sistemi Babakan Recep Tayyip Erdoan’n da gndeminde. Bu projeye BM’ye bal Uluslararas Patent Enstits tarafndan ‘geici koruma’ saland.

  6. #6
    yelik tarihi
    08.Ocak.2008
    Mesajlar
    742
    Teekkr / Beeni

    Post

    ok gzel bir bulu olmu.nemli bir etken gece kazalarn etkileyen.
    tabi bu tr bilim adamlarmzla bizim devletimizin ilgilenmemesi her zaman bizi zen bir durum.umarm bu konulara en yakn zamanda bte ayracak duruma gelebiliriz.

  7. #7
    yelik tarihi
    12.Haziran.2007
    Ya
    50
    Mesajlar
    1,375
    Teekkr / Beeni

    Standart

    Turhan Alelik
    Helal olsun sana,inallah bol para kazanrsn bu iten...

Konu Bilgileri

Bu Konuya Gzatan Kullanclar

u anda 1 kullanc bu konuyu grntlyor. (0 kaytl ve 1 misafir)

Benzer Konular

  1. Zookeeper (Hayvan Bakcs)
    Konu Sahibi stockbroker Forum Vizyondaki Filmler
    Cevap: 0
    Son Mesaj : 22.Eyll.2011, 18:48
  2. Mortgage ile konut kredisi aralarndaki fark nedir?
    Konu Sahibi cicisler Forum Gayri Menkul Borsas
    Cevap: 0
    Son Mesaj : 17.Eyll.2011, 22:49
  3. Mutfakta erkek var!
    Konu Sahibi JAKO Forum Hayatn inden...
    Cevap: 4
    Son Mesaj : 04.Kasm.2009, 22:55
  4. Yabanclarn (ubat 2008-ubat 2009 arasnda) Alm ve Satm Yapt Hisselere
    Konu Sahibi PEHLVAN Forum Sektrler / Sectors
    Cevap: 0
    Son Mesaj : 31.Mart.2009, 11:25

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Yok
  • Cevap Yazma Yetkiniz Yok
  • Eklenti Ykleme Yetkiniz Yok
  • Mesajnz Deitirme Yetkiniz Yok
  •  
YASAL UYARI
Ekonomi, Borsa ve Para piyasalar" blmnde yer alan yatrm bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatrm danmanl kapsamnda deildir. Yatrm danmanl hizmeti Sermaye Piyasas Kurulu tarafndan yaymlanan Seri:V, No:52 Sayl "Yatrm Danmanl Faaliyetine ve Bu Faaliyette Bulunacak Kurumlara likin Esaslar Hakknda Tebli" erevesinde arac kurumlar, portfy ynetim irketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile mteri arasnda imzalanacak yatrm danmanl szlemesi evresinde sunulmaktadr. Burada ulalan sonular tercih edilen hesaplama yntemi ve/veya yorum ve tavsiyede bulunanlarn kiisel grlerine dayanmakta olup, mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabileceinden sadece burada yer alan bilgilere dayanlarak yatrm karar verilmesi salkl sonular dourmayabilir.Yatrmclarn verecekleri yatrm kararlar ile bu sitede bulunan veriler, gr ve bilgi arasnda bir balant kurulamayaca gibi, sz konusu yorum/gr/bilgilere dayanlarak alnacak kararlarn neticesinde oluabilecek yanllk veya zararlardan www.keyborsa.com web sitesi ve/veya yneticileri sorumlu tutulmaz.
Google Privacy Policy
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193